main banner

مالپه‌رێ فه‌رمی یێ ئه‌حمه‌د قه‌ره‌نی

 

دیدارا ڕۆژنامەیا کوردستان پرێس

نڤیسكارێن كورد ـ 7 ـ ئەحمەد قەرەنی


 

ـ ئه‌م دخازن وه‌كی هوزانڤانه‌كی كورد، تو خوه‌ ب خوه‌ندڤانێن كوردستان پرێسێ بدی ناسین؟

ـ ـ هه‌ژاره‌كی وه‌لات داگیركری و زربه‌هر ژ مافێن ژینێ مه‌. سیهـ و چار بهارێن ره‌ش و بێ گول ژ عه‌مرێ من بورینه‌و هێشتا ئه‌سیرێ تاراتیێ مه‌. لێ ئه‌ز دخه‌بتم ومن چاڤ هه‌ر ل ڕێكا دلێن وه‌ و ئازادیێ یه‌...

 

ـ ته‌ كه‌نگی ده‌ست ب نڤیسینا هوزانێ كریه‌ و بۆچی ته‌ هێلا هوزانێ هه‌لبژارتیه‌؟

ـ ـ هوزان هه‌ڤگیانا منه‌، پشتی ناسینا وێ من خوه‌ ناسكریه‌، هه‌ر تشته‌كی ده‌سپێكا خوه‌ هه‌یه‌ و ژینا من ژ ئەڤێ دیدارێ ده‌ستپێ دكه‌ و نه‌شاره‌زامه‌ ژ دوور و درێژیا ده‌لیڤێن به‌ری هنگی...

لای لایێن دایكا من، دەنگێ جونیێ به‌رسڤكا مه‌، شلقێن پێلێن جۆكا به‌رده‌رێ مالا مه‌، دارتوویا حه‌وشا مه‌، به‌فرا چیایێن مه‌... ئاوازێن سترانا منن. و سترانا من د ژینێ دا "هوزان"ـه‌. د گه‌ل بارانێ، تڤه‌نگێ، ڕوندكان، دووكێلێ، بلوورێ، ئه‌ڤینێ... دسترێم، ئه‌ز دسترم و پڕ ب هیڤی مه‌، به‌ر ئاوازێن سترانا من خاتوونا ئازادیێ ژ بورجا خه‌م و كوڤانان بهێته‌ ده‌رێ... و هندی زمان هوزانێ بێژیت و دل بنڤیسیت مینا ئه‌وان زێڕ و جلكانه‌ یێن نارین پێ دهێته‌ خه‌ملاندن و چه‌وا ئه‌و ته‌داره‌ك و دانان د ناڤ بوخچكه‌كێ دا دهێته‌ پێچان، وه‌سا هوزان دهێته‌ نڤیسین و دناڤ په‌رتووكان دا دهێته‌ هه‌لگرتن و یه‌كەم په‌رتووكا من كریه‌ بوخچك "جۆگه‌ک ژ ڕووبارێ ئه‌ڤینا من" بوو، ل سالا 1978ێ.

 

ـ كیژان هوزانڤانێ كورد كار (ته‌سیر) ل ته ‌كریه‌ و ژ هوزانڤانێن نوو ب دیتنا ته‌ كی سه‌ركه‌فتیتره‌؟

ـ ـ یێ د ناڤ زستانا كار و كریارێن قه‌نج و ژیانا ڕند و مال و مالداریێن درست دا بژیت، ناچاره‌ و نه‌شێت نه‌هێته‌ به‌ر ئاگردانێ هوزانا كوردی و ل جڤاتا هه‌مه‌دانی، جزیری، خانی، حاجی و نالی.... نه‌ڕوونیته‌خارێ...

 ل ڤێره‌ جزیری نیشا من دایه‌ چه‌وا من هوون بڤێن، و ئه‌ز عشقا وه‌لاتی ژ ئه‌حمه‌دی خانی فێربوومه‌. ده‌م دبۆرن و هه‌موو تشت پیر و كال دبن، هوزان نه‌بیت، هندی ناڤسال بچیت هه‌ر جحێل دبە... ئه‌ڤه‌ هوون نابینن!؟  جۆشا ئاگردانێ هوزانا مه‌ چه‌ندا خوه‌شه‌ و ئه‌ڤ په‌لێن نوو دارملێن كێ نه‌؟ پرسیارێن زێره‌ڤانێن ئاگری بكه‌ن "ره‌خنه‌ گران".

 

ـ هه‌بوونا ته‌ وه‌ك پێشمه‌رگه‌كی د ناڤ شۆڕه‌شا كوردستانێ دا، چ ته‌سیر ل هوزانا (شعرا) ته‌ كریه‌؟

ـ ـ ژین خوه‌ندنگه‌هه‌، مرۆڤ تێدا فێردبه‌، مه‌زن دبه‌... زارۆكایه‌تی، شاگرتی، پیشه‌یی، قوناخێن هه‌بوونا ره‌فتارا درستا مرۆڤایه‌تیێ بوون ل نك من و هه‌تا نها ده‌نگڤه‌دانا خه‌مێن من هوزانه‌... به‌لێ "زیندان" و "پێشمه‌رگایه‌تی" دو خوه‌ندنگه‌هێن دی یێن فێربوونێ نه ‌كو من دیتین، یا یه‌كێ خوه‌ نقوكرن د ناڤ ده‌ریایا زۆلمێ یه‌، یا دویێ خوه‌ نقوكرن دناڤ ده‌ریایا خوه‌یه‌تیێ دا.

به‌ری چار پێنچ سالان من گۆتاره‌ك ل سه‌ر "شه‌نگستێن خوه‌یه‌تیێ ل ده‌ڤ هوزانڤانێن كورد" د گوڤاره‌كێ دا به‌لاڤ كربوو. به‌لێ كۆئه‌نجاما وان هزرێن تیۆری د پراكتیكییا رۆژانه‌یا پێشمه‌رگایه‌تیێ دا خویا بوون... د ناڤ پێلێن به‌رخوه‌دانێ دا. من په‌یڤێن تۆڕه‌، هه‌ستێن یاخیبوویی، كێماسیێن كوره‌، ناسكرن.. من زانی هه‌ڤبه‌ندییا زینی د ناڤبه‌را هه‌سپی و سواری دا چی یه‌!!؟ هه‌ڤبه‌ندیا هوسینێ د ناڤبه‌را خه‌نجه‌رێ و برینێ دا چی یه‌!؟ و زێده‌تر هندێ من پێكێ شرینییا سه‌ركه‌ڤتنان تام كرییه‌ و فنجانێ تالاتییا ڕه‌ڤینێ ژی فڕكریه‌، ل ئه‌ڤێ خوه‌ندنگه‌هێ ئه‌ز و ئومێدێن خوه‌ نزیكتربووین، و ئه‌ز چیایێن خوه‌ مه‌زنتربووین، ئه‌ز و هه‌ڤالینیا ملله‌تان تێكهه‌لبووین. د ئه‌ڤی سه‌نگه‌ری دا ڕاسته‌وخوە به‌رسینگێ دژمنان سنگه‌پێ بووم. و لڤێره‌ مه‌سافه‌ د ناڤبه‌را بێلایه‌ن و لایه‌نگیریێ نییه‌.. چو داڤ د ناڤبه‌را خه‌بات و سه‌وداكاریێ دا نینه‌ و د ناڤبه‌را مان و نه‌مانێ دا په‌یڤێن تۆڕه‌ و گولله‌یێن هار بڕیارێ دده‌ن...

 

ـ ئه‌گه‌را په‌یدابوونا هوزانا سه‌ربه‌ست چیه‌ و ڤی ره‌نگێ هوزانێ چ تایبه‌تیێن خوه‌ هه‌نه‌؟

ـ ـ هوزان مینا هه‌ر تشته‌كێ زیندوو، د وه‌راره‌كا به‌رده‌وام دایه‌ و به‌ره‌ڤ پێش دچه‌... و هه‌ر تشته‌كێ نوو سه‌خله‌تێن قه‌نجێن كه‌ڤن ب خوه‌ ڤه‌ دهه‌لگریت، دگه‌ل پێداویستیێن فه‌رێن چاخێ خوه‌. له‌وما هوزانا هه‌ر ملله‌ته‌كی دیرۆكا خوه‌ هه‌یه‌ و ب پێی چاخێن دیرۆكی قۆناخ په‌یدابوونه،‌ و هه‌ر قوناخێ تایبه‌تمه‌ندیێن خوه‌ هه‌نه‌. ده‌رباره‌ی هوزانا كوردی چاخه‌كێ درێژ د ناڤ دیوارێن مزگه‌فتان و كوچك و دیوانێن ئاغا و به‌گ و شێخان دا مایه‌ و په‌سنا ئه‌وان كرییه‌. یان د قه‌واره‌یێن ته‌سه‌وفا پاقژ و عشقا پیرۆز دا ژیایه‌ (ژ بلی جار و بار ده‌نگێ هه‌ژاره‌كی ده‌ركه‌ڤتیه‌ و تشته‌ك ب دورهێلا خوه‌ گۆتیه‌.) و ئه‌ڤه‌ ب قۆناخا كلاسیكیی دهێته‌ ناڤكرن.. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و خوەندنگه‌هێن ئه‌ده‌بی یێن ل ڕۆژاڤایێ په‌یدابوون و قوناخێن پێشڤه‌چوونا ئه‌ده‌بی دیاركرین. نه‌مازه‌ كلاسیكیه‌ت پاشی رومانسیه‌ت.. ل سه‌ر ئه‌ده‌با كوردی ناهێته‌ هه‌ڤجوتكرن؛ چونكی وه‌كو هنه‌ك زانایێن كورد مینا ئه‌نوه‌ر مایی ل ئه‌وێ باوه‌ڕیێ نه،‌ كو هوزانا كوردی ژ رومانسیه‌تێ ده‌ست پێ كریه‌ و پاش به‌ره‌ڤ كلاسیكیێ هاتیه‌.. به‌لێ دگه‌ل پێشڤه‌چوونا ژینێ و ئالوزبوونا ته‌رتیفێن شارستانیێ و به‌رفره‌هبوونا تایێن ئه‌ده‌بی، هوزانا كوردی ژی بازنه‌ و گیخێن كه‌ڤن شكاندن و هنه‌ك سه‌خله‌تێن ره‌وا بۆ په‌یدابوونا هوزانا سه‌ربه‌ست رێخوه‌شكرن:

ئا ـ چاخا هوزانا كه‌ڤن لدویڤ عه‌روزێن عه‌ره‌بی دهاته‌ ڤه‌هاندن. هوزانا سه‌ربه‌ست ئه‌و بازنه‌ و گیخه‌ شكاندن و ل دویڤ سازا هزرا كوردی هاته‌ دارشتن و ئاوایێ سترانا كوردی كره‌ ده‌ستوورێ ڤه‌هاندنێ. ده‌ما دبێژن هوزانا سه‌ربه‌ست (ئازاد) رامان ژێ ئه‌وه‌، ئێدی ناڤه‌رۆك نابیته‌ قوربانی درووشم و ڕوخساران. به‌لكو ڕوخسار و ڤه‌هاندن ل دویڤ پێشكه‌ڤتنا ئاشۆپ و هزران دهێته‌ گۆڕین...

ب ـ جاران هه‌موو ئالێن ژینێ و بیروڕایێن كۆمه‌لگه‌هێ هه‌ر د قالبێ هوزانێ دا دهاتنه‌ داڕشتن. هوزانا سه‌ربه‌ست ژ تایێن ئه‌ده‌بی جودا بوویه‌ و پتر به‌رفره‌هـ بوویه‌ و مل ب مل د گه‌ل گۆتار و چیرۆك و كورته‌ چیرۆك و ڕۆمان و شانۆنامه‌یێ دچه‌. و ژبلی ڤاڤێركرنا هزرڤانیێ. ئه‌وژی بوویه‌ چه‌ند په‌رچه‌ مینا هوزانا نوو ئه‌وا دبێژنێ "په‌خشانه‌ هوزان" كو خوه‌ ب چو ده‌ستوور و یاسایێن ڤه‌هاندنێ ڤه‌ گرێناده‌ت، ژبلی خه‌ستی و همبزكرنا بیر و هه‌ستێن نازك، و كوور و دووریا ڕامانان ڤه‌دگریت.. ل ڤێره‌ ده‌بیت هوزانا سه‌ربه‌ست و هوزانا دوو تێكهه‌ل نه‌كین و ئاگادار بین كو ل هنه‌ك ده‌رێن دن، تشتێ نووتر په‌یدابوونه‌، مینا هوزانا ئه‌له‌كترۆنی و هوزانا كونكریتی كو به‌لێ هێشتا دگه‌ل هوزانا كوردی دا ئاشنا نه‌بوویه‌.

ج ـ هوزانا سه‌ربه‌ست ژ روودان و مه‌رگه‌ساتێن ملله‌تی دوور ناكه‌ڤیت‌. له‌ورا ل دویڤ ره‌مزیه‌ته‌كا نازك و ئامانجبه‌ر ریالیزما سوسیالیستی و شۆڕەشڤانی ل سه‌ر ده‌ستێ سه‌روه‌رێن وێ قه‌دری جان، گۆران گه‌ش بوویه‌. و هه‌تا نها ئه‌ڤ ڕێبازه‌ كو خوه‌ ب قوناخا هوزانا كوردی یا هه‌ڤچه‌رخ دزانیت. هه‌ر چه‌نده‌ هنه‌ك شووپێن سوریالیه‌ت و وجودیه‌تێ لێ خویا دبن.

د ـ نها ئه‌م دگه‌ل پێشڤه‌برنا ڕه‌وڕه‌وا جیهانیێ ینه‌. هوزان یه‌ك ژ كریارێن مه‌ یێن هه‌ڤپشكه‌ دگه‌ل مرۆڤان. و دهێته‌ وه‌رگێڕان بۆ زمانێن دی. ئه‌وا دهێته‌ وه‌رگێڕان كاكله‌، ناڤه‌رۆكه‌ و فورما هزرڤانی یه‌، نه‌كو ڕوخسار و گه‌شبوونا سه‌رڤه‌. هۆسا هوزانا سه‌ربه‌ست یان هوزانا نوو دبیته‌ هه‌لگرا ئاشۆپا كوردی بۆ گه‌لێن دی و ئه‌ڤه‌ ژی تایبه‌تمه‌ندییه‌كا دی یا وێ یه‌.

 

ـ تو هوزانا كوردیا نوو د ده‌ما ئیرۆ دا چاوا دبینی؟

ـ ـ ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستا ته‌ هوزانا نوو بیت، هێشتا یا ساڤایه‌ و مینا هوزانا سه‌ربه‌ست (وه‌كو مه‌ به‌ری نها دیاركریه‌) نه‌شیایه‌ ل سه‌ر پێن خوه‌ بڕاوه‌ستیت و هه‌ستا كورده‌واریێ ب خوه ‌ڤه‌ بهه‌لگریت. ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستا ته‌ هوزانا كوردی یا هه‌ڤچه‌رخ به‌ نها ئه‌م ل وێ باوه‌ڕیێ نه‌، هه‌موو بزاڤ و شیانێن مه‌ كوردان د سه‌خمه‌راتی ڕزگاریێ دا بن. هه‌تا بكارن ب سه‌ربلندی وه‌كهه‌ڤیا ملله‌تان بهه‌لبژێرین... و ئه‌گه‌ر بزاڤ و شیانێن ئه‌ڤڕۆ ژ ئه‌ده‌ب و هونه‌ری ده‌ستپێ دكه‌ن... و هوزانا هه‌ڤچه‌رخ ئاشۆپه‌كا گه‌هی په‌یداكریه‌ و بوویه‌ خه‌له‌كا پێكڤه‌ گرێدانێ د ناڤبه‌را ڕاستی یێن نه‌په‌ن و راستی یێن دیار و ئاشكرا دا. و دیسان ئه‌و بوویه‌ ئه‌گه‌را داڕشتنا بیروباوه‌ڕێن سه‌ره‌كی و هزرێن تایبه‌تی یێن ڕێبازا مه‌... و هه‌تا سرێمه‌ و كارتێكرنێن وێ گه‌هشتینه‌ ڕێڤه‌برنا ڕێزانی و پێشڕه‌ڤیا چینایه‌تی، هۆسا هوزانا هه‌ڤچه‌رخ ڕۆلێ خوه‌ دیتیه‌ ل ڤه‌جه‌ماندنا شه‌نگستێن شارستانییا مه‌ د فۆرمه‌كا تایبه‌تا خوه‌مالیا به‌رهه‌ڤ بۆ دانوستاندنێن ل گه‌ل ملله‌تێن دی دا. و گه‌له‌ك جاران ئه‌و پێشه‌نگ بووینە بۆ ته‌ڤایا بزاڤ و كار و هزرێن مرۆڤێ كورد... به‌لێ ده‌بیت ئاڤا تێهناتیا وێ پێتڤی یه‌ كێماسیا وێ ژبیرا مه‌ نه‌چیت كو "ره‌خنه‌" یه‌ و ب دووری و نه‌بوونا " ره‌خنه‌"یێ گه‌له‌ك راستی و ئافراندن د زگماك دا دمینن...

 

ـ مه‌ دڤێ كاك قه‌ره‌نی بده‌ خویا كرن، كانێ هه‌تا نها چ به‌رهه‌م هه‌نه‌، یێن چاپكری و نه‌ چاپكری؟ و كی ژ وان به‌رهه‌مان ب دیتنا وی سه‌ركه‌فتی تره‌؟

ـ ـ من باخچه‌كێ بێ سه‌روبه‌ر هه‌یه‌، به‌لێ ئه‌و ل به‌ر دلێ من گه‌له‌ك عه‌زیزه‌، مینا چاڤێ خوه‌ دپارێزم ئه‌و دارێن هاتینه‌ به‌ری، به‌رهه‌مێن منێن چاپكرینه‌:

١ـ چار كۆمه‌له‌ هوزان... (جۆگە‌ك ژ ڕووبارێ ئه‌ڤینا من ل سالا 1978ێ) (مان ـ 1983ێ) (تولیتا ـ 1986ێ) (شۆڕه‌شا ئه‌ڤینێ ماكا ئه‌ڤینیا شۆڕه‌شان ـ 1989ێ).

٢ـ پرتا یه‌كێ ژ زنجیرەیە‌كا فۆلكلۆری ب ناڤێ كانی ـ 1984ێ.

٣ـ چه‌ند گۆتار و ڤه‌كۆلین و هوزان د ڕۆژنامه‌ و گۆڤارێن كوردی دا.

و ئه‌ز ئه‌وی مافی ناده‌مه‌ خوه‌ كو ئه‌و به‌رهه‌مێن نه‌گه‌هشتینه‌ خه‌لكی پێشوه‌خت بهژمێرم. به‌رهه‌مێن من به‌رسڤێن منن د ئه‌زموونا من دا ل ناڤ مه‌ره‌گه‌ساتێن ژینێ. ئه‌و ده‌نگێ منن وه‌كو ژاره‌كێ كورد دناڤ زیندانا مه‌زنا هندور و غه‌ریبیا گرانا ده‌رڤه ‌دا... هه‌میشه‌ به‌رهه‌مێ دووماهیێ پێش چاڤێن من ژ هه‌موویان جوانتره‌، و دگه‌ل هندی ئه‌ز دلبه‌ندێ ئه‌وی به‌رهه‌می مه‌ یێ كو هێشتا نەهاتییه‌ نڤیسین.

 

ـ وه‌كی ئه‌م دزانین ته‌ هوزانا داستانی (مه‌لحه‌می) ژی نڤیسی یه‌، ئایا ئه‌گه‌ر 1 بوو ته‌ ده‌ستێ خوه‌ هاڤێتیه‌ ڤی تایێ هوزانێ ژی؟

ـ ـ چاوا پڕ ژ دل من كوردستانا خوه‌ دڤێت، وه‌سا به‌نده‌وارێ هوزانێ مه‌... و ئه‌گه‌ر هوزان پێچه‌وانه‌كرنا ئاڤڕییه‌كێ یه‌، هه‌سته‌كێ یه‌ (ل دویڤ تێڕامان و دیتنه‌كا تایبه‌تا كه‌سانه‌كی)، ئه‌و هه‌ست ئان ئاڤڕی دناڤ چه‌ند وێنه‌یێن جوان و ڕند دهێنه‌ ده‌ربڕین. پا ئه‌گه‌ر بابه‌ته‌كێ ئاویته‌یی پڕ هه‌ست و ئاڤڕی و ئالزی و دوور و درێژ به‌، دێ چه‌وا د ناڤ خرارێن هوزانێ دا هێنه‌ هه‌لگرتن؟ ئه‌و ده‌رگه‌هێن كو ب كلیلێن ڤان هه‌ست و ئافڕیان دهێنه‌ ڤه‌كرن، سه‌ره‌تایا هونه‌رییا هوزانێ ل ڤێره‌ ده‌ست پێ دكه‌ و ئاشنایه‌تی د گه‌ل تایه‌كێ هوزانێ ب تنێ، هه‌ر وه‌كو تۆ بچیه‌ وه‌لاته‌كی و ژ باله‌فڕخانێ زێده‌تر نه‌بینی، له‌وما هوزانێ تام و ته‌رتیف و سه‌لیقه‌ ژ چیرۆك و داستان و ئه‌فسانه‌یان وه‌رگرتییه‌ "و ئافراندنێن نوو په‌یدا بوونه‌... چاخا من ڤیای شۆڕه‌شه‌كێ د ناڤ ئه‌ڤینیا دو دلداران دا هه‌ل بكه‌م... من ته‌شیك و ڕیسێن خوه‌ هه‌لگرتن و ته‌ڤنێ ئه‌فسانه‌یه‌كا كه‌ڤن ب داڤێن داستانه‌كا رند، چیرۆكه‌كا درێژ خوه‌ كره‌ به‌ندێن هوزانه‌كێ و مینا كاڤڕه‌كێ كه‌هی یێ زۆمه‌كا ڕه‌ڤه‌ندۆكێن كوردان هاته‌ به‌رده‌ستێن من و یاری و حه‌نه‌ك د گه‌ل هه‌ستێن من كرن و ته‌ڤنێ من ب دوماهی هات و هوزانا "خه‌ج و مسته‌فا" مینا دار سێڤه‌كا به‌رواریان د ناڤ باغێ هوزانێن من دا خه‌ملا خوه‌ ڤه‌دا...

 

ـ د ئه‌گه‌را هۆڤتیا فاشستان دا، ل سه‌ر كوردستانێ، زۆر هوزانڤان و نڤیسه‌ڤانێن كورد نه‌چار بوونه‌ مشه‌خت ببن و ل وه‌لاتێن بیانی، كو هه‌تا وه‌لێ هاتییه‌ ل ڤێ داویێ ناڤێ ئه‌ده‌با كوردیا مشه‌خت ژێ په‌یدا دبه‌، ئه‌رێ ب دیتنا ته‌ ئه‌ركێ ڤان و ڕه‌وشه‌نبیرێت مشه‌خت چی یه‌؟ وڤێ ئه‌ده‌با مشه‌خت چاوا دبینی؟

ـ ـ پێش دوو سالان، د گۆتاره‌كا ره‌خنه‌گریێ دا، ئه‌ز ناچار بووم ب درێژی ل سه‌ر خالا هه‌لویستێن توره‌ڤانان بڕاوه‌ستم. ل بیرا منه ‌و هێشتا ل وێ باوه‌ڕیێ مه‌، تۆڕه‌ڤان ـ مه‌رانا من تۆڕه‌ڤانێن كوردن ـ من كربوونه‌ دوو گروپ، دوو جوین:

1ـ گروپی خوه‌په‌رست و هه‌لویست فرۆش و یارێ گاڤێ و ژبه‌ر بچووكترین بایێ توندیێ هه‌وار دكه‌ "چبكه‌م ئه‌ز" و ل هه‌رده‌ری ئه‌ڤ نموونه‌ و میناكه‌ هه‌نه‌. و ل ڤێره‌ ئه‌ز ل گه‌ل ته‌مه‌ كو ئه‌م به‌حسا گروپی "كیمه‌ ئه‌ز" بكه‌ین. نه‌مازه‌ ئه‌وێن نه‌چاربوون ڕێكا مشه‌ختبوونێ گرتی، گه‌ڕیان ل دویڤ جهێ په‌یڤا ئازاد لێ بهێته‌ گۆتن و ژینا سه‌ربلند لێ هه‌به‌.. سه‌ده‌هان ساله‌ دژمنێ كوردان بزاڤێ دكه‌ن زمانێ كوردی (مه‌زنترین سه‌خله‌تا نه‌ته‌وه‌یی) ژ ناڤ ببه‌ن، لێ نه‌شیاینه‌ چاخا بزاڤا خوه‌ توندتر كری و ب ڕه‌نگه‌كێ هۆڤه‌تیتر ده‌ست ئاڤێته‌ په‌لامارێن خوه‌ سه‌ر كوردستانێ، خوه‌راگرتن ب هێزتر لێهات و په‌یڤا كوردی پتر به‌لاڤ بوو و ئاشناتر لێهات ل هه‌موو قورنه‌تێن دنێ... ل ئه‌ورپایێ، ئه‌مریكایێ، ئسترالیا، ئاسیایا ڕۆژهه‌لات، شوره‌وی،،، و ئه‌دەبا كوردی یا مشه‌خت جهێ خوه‌ گرت و مه‌زنیا وی یا ئه‌ده‌بی د ڕاده‌یا بجهـ ئینانا ئه‌ركێ وی دا خویا دبه‌. ئه‌و ژی پێناسین و ئاشنایه‌تی د ناڤبه‌را ئه‌ده‌بیاتێن كوردی و بیانی دا و پێچه‌وانه‌، ئه‌و مه‌رام و ئومێدێن د كاودانێن سه‌ختێن ناڤخوه ‌دا نه‌هێنه‌ كر ل وێرێ بهێنه‌ به‌لاڤكرن. ب بزاڤ و دلسۆزیا نڤیسه‌ڤانێن كوردێن مشه‌خت زمانێ مه‌ ژ ئابلۆقه‌دانێ ده‌رچوویه‌. ئه‌و زمانێ زێده‌تر بیست ملیون پێ دئاخڤن و هه‌ر سالێ ب سه‌دان په‌رتووك پێ دهێنه‌ نڤیسین، ده‌هان گوڤار و ڕۆژنامه‌یێن هه‌یڤانه‌ و هه‌یامی ده‌ردكه‌ڤن و هه‌ر دو تا (لق) ئه‌ده‌با هندور و ئه‌ده‌با مشه‌خت بوونه‌ دو شاپه‌ڕێن كوترا ئاشتییا وه‌لاتێ مه‌. و په‌یڤا راسته‌قینه‌ و شۆڕه‌شڤان چاڤێن وێ نه‌.

ببۆرن... په‌یڤێن بازاڕێ دولاری، كڕینا ماچێن تامسارێن ڤیانا شه‌ڤێن سۆر، ل ده‌رڤه‌یی كڤانا سوحبه‌تا مه‌نه‌...

 


ـ ژبلی هوزانێ تو ب چ بابه‌تێن دی ڤه‌ مژول دبی؟

ـ ـ كارو ئه‌ده‌ب، دو كه‌نارێن رووبارێ ژینا منن، هوزان پره‌و هه‌ر كاروه‌ره‌كا دی، مژولایه‌كا دی، ئاره‌زوویه‌كا دی یا ئه‌ده‌بی و هونه‌ری و زانستی ژ سه‌خمه‌راتی موكمكرنا ستوونێن ڤێ پرێ نه‌. هه‌تا كۆمكرن و به‌رهه‌ڤكرنا تێكستێن فولكلوری ژبۆ چه‌سپاندنا ره‌سه‌نایه‌تیێ نه‌، كو ژێده‌ره‌كێ هه‌ره‌ گرنگه‌ بۆ هوزانی...

ـ ته‌ چ ئاخفتن هه‌نه‌  ژ بۆ وان گه‌نجێن تازه‌ ده‌ست دده‌نه‌ نڤیسینا هوزانێ؟

ـ ـ به‌ره‌پێشین به‌هره‌، زانیارییه‌كا به‌رفره‌هـ ، ڤه‌چوونا دیرۆكێن ئه‌ده‌بیاتێن بیانی و خومال، شاره‌زایی د ڤه‌هاندنا هوزانێ دا ل بارێن هونه‌ری و هزرڤانیێ، هه‌لویست، ئومێدێن مه‌زن، خه‌مه‌كا مه‌زن... ستوونێن سه‌ره‌كی نه‌ بۆ په‌یداكرنا تاقیكرنه‌كا نوویا هوزانێ، چه‌وا نێچیرڤانه‌ك خوه‌ به‌رهه‌ڤ دكه‌ بۆ نێچیره‌كی، بێی كه‌سه‌ك ژێ را ببێژه‌ "وه‌ره‌ ڤێ هه‌نێ په‌ز كووڤیه‌كه‌" روونه‌ خارێ، تفه‌نگا خوه‌ دانێ سه‌ر كه‌ڤری و ستێركێ بگره‌ و گولله‌یه‌كی بهاڤێژێ... و چه‌وا دلبه‌ره‌ك خوه‌ به‌رهه‌ڤ دكه‌ بۆ داگیركرنا دله‌كی بێی كه‌سه‌ك ژێرا ببێژه‌ "لاوه‌كی هێژا ل فلان ده‌ری هه‌یه‌ و هوون دو په‌رچێن سێڤه‌كێ نه‌" ده‌بیت وه‌سا هوزانڤان خوه‌ به‌رهه‌ڤ كه‌ت و هۆشیار بیت، هوزانا خوه‌ بڤه‌هینیت، بێی ب كه‌سه‌كی را ببێژه‌ "چه‌وا بنڤیسم؟؟" و دووماهیێ هه‌ر تاقیكرنه‌ك رووباره‌كه‌ و ڕێكا خوه‌ دگریت و دچیت، به‌لێ یا گرنگه‌ ئه‌وه،‌ كو دێ گه‌هته‌ ده‌ریایێ و ل ڤێره‌ ئیلتزام و هه‌لویست و مه‌رام ئاشكرا دبن...

 

ـ ئه‌ڤ په‌یڤه‌ لنك ته‌ چ رامان دده‌ن؟

ـ ـ هوزان: سه‌مایا په‌یڤانه‌ ل گۆڤه‌ندا مه‌رگه‌ساتان.

عه‌بدوللا په‌شێو: كوترا كوردستانێ یا بێ هێلین.

پێشمه‌رگه‌: میناكا زیندوو یا كاكلا كه‌سایه‌تییا مرۆڤێ یاخیبوویی.

شۆڕه‌ش: جوانترین گه‌می به‌ره‌ڤ خوه‌شترین به‌نده‌ر.

جگه‌رخوین: چه‌ڤه‌نگا په‌یڤا راسته‌قینه‌ دبزاڤا ڕزگاریخوازا كورد دا.

شڤان په‌روه‌ر: هێسترێن چاڤێن مه‌ ددزیت و ل ناڤ دلێن مه‌ دا دنڤیت.

ئه‌ده‌بیاتا شۆڕه‌شڤان: نڤیسینا دیرۆكا هه‌ست و نه‌ستێن به‌رخوه‌دانێ.

هوزانڤان: رێڤینگێ ئه‌ڤرازێ خه‌مان، به‌ره‌ڤ ئاسۆیا ئومێدان.

 

ـ ل داویێ ته‌ چ دیاری هه‌یه‌ ژ بۆ خوه‌نده‌ڤانێن كوردستان پرێسێ؟

ـ ـ سلاڤ و ماچ و ئه‌ڤ دو په‌رچه‌ هوزان:

(1)

من نه‌ڤێتن..

نه‌ژادێ من ئاگر بیتن

جار خوه‌ بكوژم، جار وه‌ بسوژم

من نه‌ڤێتن...

نه‌ژادێ من به‌فر بیتن

به‌ر هه‌تاڤێ بحه‌لییم و بنێ به‌رحران

خوە ڤه‌شێرم

من نه‌ڤێتن...

نه‌ژادێ من بایه‌ك بیتن

جار خوه‌ دین كه‌م، به‌ر ئاسمانان بكه‌م گری

جار پوڤ كه‌مه‌ په‌لێن خوینا ویژدان مری

من نه‌ڤێتن...

نه‌ژادێ من داره‌ك بیتن

جار بێم بڕین

بۆ زۆرداران گۆپاله‌ك بم

جار بێم هۆسین

بۆ خاتوونێن سۆره‌شڤان دێرگوله‌ك بم

من نه‌ڤێتن..

و هه‌ر وه‌كی وه‌سا بوویه‌

نه‌ژادێ من

ئاخه‌ك بیتن و لێ راوه‌ستم سه‌ربلند

 

(2)

چاڤێن ته‌... یار

دو شیپالێن یه‌ك كانی بن

یه‌ك سه‌یرانا شارێن مه‌به‌،

یه‌ك مه‌یدانا شه‌ڕێن مه‌به‌،

من هه‌ردو دڤێن

ده‌ستێن ته‌... یار

دو كه‌تێن یه‌ك ته‌رازوو بن

یه‌ك ڤیانا وه‌لاتی به‌

یه‌ك نه‌ڤیانا دژمنی به‌

من هه‌ردو دڤێن

پێچكێن ته‌... یار

دو گه‌می بن

یه‌ك شرینیا بهارێ به‌،

یه‌ك تالاتیا هه‌وارێ به‌،

من هه‌ر دو دڤێن

گریا ته‌... یار

دو فرمێسكێن یه‌ك كوڤان بن

یه‌ك ستێرا ئازادیێ به‌

یه‌ك گولله‌یێ به‌رگریێ به‌

من هه‌ردو دڤێن

په‌یڤێن ته‌ ژی

هندی مه‌شكا هیڤیان بكێن

یان ستران پێڤه‌ بزێن

من هه‌موو دڤێن

---------------------

                                                                        گوهدار ئالیخانی

ڕزگار كیسته‌یی([1])



[1] ئه‌ڤ چاڤپێكه‌ڤتنە د ڕۆژنامه‌یا (كوردستان پریس ـ هه‌ژمار77، 17/11/1989، ل12 ـ 13)دا، کو ل سویدێ دەردچوو هاتبوو‌ به‌لاڤكرن.

بۆچوونا خۆ بنڤیسه‌

بۆچوونا خۆ بنڤیسه‌

بابه‌تێ به‌رێ بابه‌تێ دهێت