شاكر فەتاح: ڕەوشەنبیر و خەباتكار

 

 

شاكر فەتاح: ڕەوشەنبیر و خەباتكار

بەراهی:

تشتەكێ‌ گەلەك ساناهی یە ، مرۆڤ ل سەر ژینەنیگارا شاكر فەتاحی بئاخڤیت، ئان هندەكێ ژێ بەحس بكەت... ئەگەر زەحمەتەك د ئەڤی كاری دا هەبیت – بێگومان – ئەوە كو مرۆڤ ژ كێ دەرێ دەستپێ بكەت، چونكە دەولەمەندییا ڕۆژەڤێن ئەڤی خەباتكاری و تاڤەگرییا  بەهرەمەندییا وی د هەموو ئالێن ژینێ دا و ڕۆلێ وی یێ بەرچاڤ د گەلەك گۆڕانكاریێن چڤاكێ دا، جیهانەكا مەزن ژ زانین و چام و سەربۆرێن پڕ بها ڤەدگریت، كو هەر كەسەك ب ساناهی تشتەكی ژێ وەربگریت .

من پێخوشە ژینە نیگارا ڤی بلیمەتی د ئاهەنگا ڤەكرنا بنگەهێ ڕەوشەنبیری ل ئاكری بەحس بكەم ژبەرگەلەك ئەگەران:

١- شارێ ئاكرێ شانازییا هەی، کو ناڤێ ڤی بلیمەتی ب خوە ڤە هەلگرتییە و زێدەتر هەموو شارێن دی، یاد و بیرەوەریێن وی ساخ دكەتەڤە و وەكو چەڤەنگەك ل نك خەلكی دهێنە بەحسكرن .

٢- هەر چەندە گەلەك نڤیسین ل سەر ژینەنیگار و كارێن وی هاتینە بەلاڤكرن ، دگەل هندێ ژی دا بێ بەهرەیا وی ژ ئالیێ ساخكرنەڤە و ڤەكۆلین و تویژاندنا بەرهەمێن وی ڤە، هێشتا نە هەژی خزمەتا وی بوویە. یا فەر بوو هەتا نوكە، گەلەك باوەڕنامەیێن خویندنا بلند ل سەر هاتبانە ئامادەكرن.  خەباتا وی كەرستێ هەرە گرنگێ بابەتێن زانستی بانە.

٣- بێلایەنی وڕاستگۆیا رەحمەتی د خەباتا خوە یا ڕەوشەنبیری  و جڤاكی دا، گەهاندبوو پلەیەكا بەرز، كو هەموو كورد وەكو چەڤەنگەك ببینن و ببیتە خالەكا بەرچاڤ بۆ تفاق وهەڤگرتنا هەموو لایەنێن سیاسی و جەماوەری... هەتا نها ئەڤ نموونەیە د ناڤ ڕێزێن بزاڤا مللەتێ مە یێ ئازادیخوزدا دكێمن.

٤- یەكەم بنگەهێ ڕەوشەنبیری ل ئاكرێ هاتییە دامەزراندن ب ناڤێ ئەڤی بلیمەتی بوویە، ب تایبەتی د دەما ئەڤ بنگەهە بوویە فەرمی و ڕاستەوخوە ب وەزارەتا ڕەوشەنبیری ڤە هاتییە گرێدان.

ژینە نیگارا وی:

ژیاننامەیا شاكر فەتاحی (ب دیتنا مە ول دویڤ پەیسكێن ئاهەنگا ڤەكرنا بنگەهێ رەوشەنبیری ل ئاكرێ ) دبیتە (٣) قوناخ:

１-   قۆناخا یەكێ: هەر ژدایكبوونا وی هەتا هاتنا وی بۆ ئاكرێ

２-   قۆناخا دوویێ: هاتنا وی بۆ ئاكری كو دوو جاران وەكو قائێموقام ل ئەڤێ قەزایێ هاتییە دامەزراندن.

３-   قۆناخا سێیێ: پشتی ژ ئاكرێ هاتییە ڤەگوهاستن و هەتا ڕۆژا شەهیدبوونا وی ل ئەیلولا (١٩٨٨)ێ.

قوناخا یەكێ:

-  ناڤێ وی یێ تەمام (شاكر فەتاح ئەحمەد)ـە. ل سالا (١٩١٤)ێ ل تاخێ (دەرگەزێن)ێ، ل باژاڕێ سلێمانیێ ژدایكبوویە .

-  خویندنا خوە یا سەرەتایی هەر ل سلیمانیێ تەمام كری یە. دەمێ ل دویڤ دا، هەموو هەولداین، كو بچیتە خویندنگەها مامۆستایان و ڕێكنەكەفتی. ناچاربوویە چوویە دواناوەندییا بنكەهی ئانكو (الثانویة المركزیة )، ل بەغدا تەمام كرییە.

-  پشتی خویندنا ئامادەیی تەمام كری هەولدایە بچیتە زانكۆیا ئوكسفۆردێ، لێ ئەڤ ئۆمێدە ب جهـ نەهاتیە، لەوما چوویە كۆلیژا ماف (كلیە الحقوق) ل بەغدا و ب سەركەڤتی تەمام كریە.

-  د سالێن خویندنا خوە دا ل بەغدا، تووشی نەخوشیێن گران دبیت. ل سەر حسێبا خوە یا شەخسی، حكوومەت دنێرتە لوبنان بۆ چارەسەركرنێ... هەر ژ هنگی وەرە (٩) هەیڤان ل لوبنان وفەلەستینێ مابووڤە، ژبۆ خوەفێركرنا زمانێ ئینگلیزی.

-  پشتی خویندنا خوە تەمام كری و مۆلەتا مافپەروەریێ وەرگرتی، ل سەر داخوازا عومەر نەزمی بەگ موتەسەرفی مویسلێ دبیتە ڕێڤەبەرێ نەحیا ئەتروشێ ل ڕوژا (١٤/١٠/ ١٩٣٦)ێ، كو هنگی سەرب قەزا دهۆكێ بوویە و ئەو ژی تابعی لیوا مویسل بوو . ژ هنگی وەرە بەردەوام بوویە د وەزیفێن ئیداری دا .

-  ل سالا (١٩٤١)ێ ژن ئینایە، ل سالا (١٩٤٢) ێ خودێ كوڕەك دایی. هەر ئەو كوڕ هەبوویە، ژبلی كو كچەك ل مالا خوە د ا خودان كرییە، هەتا مەزن بووی و چوویە سەر ئاڤ و دەراڤێن خوە.

-  هێشتا قوتابی، دەست ب نڤیسینێ كربوو. یەكەم گۆتار د رۆژمامەیا ( ژیان ) دا ل سالا (١٩٢٧)ێ بەلاڤ كربوو. یەكەم نڤیسارا وی هاتییە چاپكرن ل سالا (١٩٣٥)ێ بوویە ب ناڤێ (چیرۆك بۆ مندالان)، كو ژ زمانێ عەرەبی وەرگێڕابوو سەر زمانێ كوردی. وەزارەتا معارفا عیراقی بهایێ وێ ژێ كڕی بوو، ب بهایێ ( ٣٥ ) سیهـ و پێنچ دیناران .

قوناخا سێیێ:

(ئەمێ ب کورتی بەحسێ قۆناخا سێیێ کەین و پاشی زڤڕینەڤە بۆ قۆناخا دوویێ، کو پێوەندی ب بابەتێ مە ڤە هەیە – ئاکرێ). پشتی ل سالا (١٩٥٥)ێ ژ ئاكرێ هاتییە ڤەگوهاستن بۆ ئامێدیێ و هەتا سالا ١٩٦٣ێ، د وەزیفێن ئیداری دا بەردەوام بوویە. پاشی دەست ب دانانا (پرۆژەیێ خویندەواری كوردی) كرییە. وەكو دەرسدار ل كۆلیژا ئادابێ – پشكا كوردی دەرسێن كوردی گۆتینە. ڕۆلەكێ بەرچاڤ هەبوویە د بەردەوامبوونا وێ دا و دژی وان كەسان ڕاوەستیایە یێن دڤیا زمانێ كوردی بێ بها بكەن و ژخویندنا بلند دویربكەن .

-  ل سالا (١٩٦٨) دا (نووسراوخانەی پڕشنگ) دامەزراند بوو .

-  ل سالا (١٩٧٠)ێ بوویە ئەندامێ یەكەتی نووسەرانی كورد/ جێگرێ سەرۆكێ لقا سلێمانیێ .

-  ل سالێن هەفتێیان دا، بوویە ئەندامێ ئەنجوومەنا یاسادانانا دەڤەرا كوردستانێ د نڤیسین وبەلاڤكرنا بەرهەمێن خوەدا .

- ل ئیلونا (١٩٨٨)ێ د ناڤ دەزگەهێن ئاسایشا عیراقێ دا و ب چارەنڤیسەكا نەدیار و نهێنی شەهید بوویە.

قوناخا دوویێ:

دێ زڤرینەڤە بۆ قۆناخا دوویێ – ئانكو – هاتنا وی بۆ ئاكرێ ل ڕۆژا (١١/٦/١٩٥٠)ێ. یا فەرە ئەڤێ مێژوویێ ب ڕویدانێن دەڤەرێ ڤە ببەستین؛ چونكە د گەل هەلبوونا شورەشا بارزان ( ٤٣ – ١٩٤٥)دا و هەتا هاتنا وی، هەردەم دەڤەرا ئاكرێ ل ژێر فەرمانێن عورفی دا بوو. زوی ب زوی كاربدەستێن دەڤەرێ دهاتنە گۆڕین، ژبلی تەنگەزارییا ئابووری و سرێمە و كارتێكرنێن شەڕێ دوویێ جیهانی ل سەر تەڤایا دەڤەرێ. د ئەڤی ماوەیێ كورت دا، ئەڤ قایموقایمە هاتبوونە ئاكرێ:

(١٩٤٣ – جەمال رفەت)، (١٩٤٤ – فازیل نوری)، (١٩٤٦ – بورهانەدین ئەسعد)، ل سالا (١٩٤٧)ێ و هەتا هاتنا شاكر فەتاحی ل (١٩٥٠)ێ، (مەهدی ساقی )بوو، كو ناڤێ وی ب شەراسەت و توندڕەویێ چووبوو.

ل هەموو جهان و ل هەموو زەمانان، ئەگەر كاودان خراب بوون و كاربدەستێن خێرخواز كێم بوون، ئاسۆیێن گەش نامینن و بەرەڤ كەندالێ كارەساتان دچن. هەر ژبەر ئەڤێ چەندێ بوویە هێژا (هەیبەتوللا موفتی) ل ئەنجووومەنا نوینەرێن عیراقێ دا گۆتبوو: (ئەگەر حكوومەتێ فەرمانبەرێن دەستپاك و دادپەروەر ناردبانە دەڤەرێ ، ئەڤ ئالۆزی و بالۆزییە قەت ڕوینەددان).

هاتنا شاكر فەتاحی ل دویڤ ئەوان قایموقایمان و كاودانێن دەڤەرێ ژی بەرەڤ هێمنیێ ڤە دچوون و هەڤبەندییا وی د گەل (متصرف) ێ مویسل (سەعید قەزازی). هەموو رێخوەشكەربوون ژبۆ سەركەڤتنا وی د كارێ خوە دا، وەكو سەرۆكێ شارەوانییا ئاكرێ. ئەڤ وەختێ زێڕین ببوو وەرچەخانەکا گونجایی بۆ ڕێکخستنەڤەیا کاروبارێن دەڤەرێ و ب کورتی دێ چالاكیێن وی د ئەڤان خالان دا كۆم كەین:

１-   بەرەپێشین، ئەوی دراسەتا دەڤەرێ كربوو، ژ هەموو لایان ڤە زانیاریێن پێدڤی پەیداكربوون. هەر ئەڤەبوون، بووینە سەرچاوەیێن نڤیسینێن وی ل سەر ئاكرێ، چی وەكو كتێب ئان وەكو گۆتار و د رۆژنامە و گۆڤارێن كوردی دا بەلاڤ دكرن، وەكو: ڕۆژنامەیا ژین، گۆڤارێن هەتاو، هیوا، ڕۆژی نوێ ، ئوتۆنومی... د ڕۆژنامەیێن عەرەبی ژی دا، گۆتار ل سەر ئەڤی باژاڕی بەلاڤ كرینە، وەكو: (الأیام، الفجر، المثال، العائلة، أربیل). هەر ل ئاكرێ ڕۆژنامەیەكا دیواری دەئێخست ب ناڤی (ئاكرێ) و هەفتانە ل یانا فەرمانبەران دهاتە هەلاویستن و (١٠) دەهـ هەژمارەیێن وێ دەچووبوون. پشتی چەند سالان ئەو بەرهەم و تێبینی د ناڤ كتێبەكێ دا گەهاندبوونە چاپێ ب ناڤێ ( ڕۆژنامەی ئاكرێ) .

２-   (یانا فەرمانبەرێن ئاكرێ ) و (سەیرانگەها فەرمانبەران ) دروست كربوون، كو هەموو چالاكیێن جڤاكی و هونەری و ئەدەبی تێدا دهاتنەكرن.. (گورانی و موسیقا، وێنەكێشان، شانۆ، گۆتارڤەخویندن، ئاهەنگێن نیشتمانی و نەتەوەیی ..).

３-   بایەخ و پویتەكرن ب جوانیا باژاڕی و ئاڤاكرنا سەیرانگەهێن گشتی دابوو، وەكو ( سیپەی) و (كانی زەرك)ێ، كو هەتا نوكە شوینتپلێن وی پێڤە ددیارن ...

４-   ڤەکرنا جادە و ڕێكێن گشتی، چ ب قێركرنێ ئان ژی ب ڕێزكرنا بەران، تاكو سەرەتایەك بۆ بهێتە دانان و ببنە رێخوەشكەرەك بۆ وان كەسێن دویڤ دا دهێن و ئەڤ  پڕۆژە یە بەردەوام ببن ...

５-   ئاڤاكرنا جهێن خزمەتگوزاریێن گشتی، وەكو گەرماڤ، گەراج، پر و جۆگ و سەپك ..

６-   پویتەپێكرن ب خویندن و زانینێ و هەولا نەهێلانا ڤێ نەخوەشییا جڤاكی و ئاڤاكرنا خویندنگەهان ...

７-   ئاڤاكرنا (بەهەشتا مندالان) ل بەر دەرگەهێ قشلێ و دامەزراندنا ڕادیۆیا مندالان ل ئاكرێ ژبۆ بەلاڤكرنا دونگوباس و ئاگەهداریان

８-   عەدالەت بەلاڤكربوو، كار و شوول مشەكربوو، و خەلك هەموو پێكڤە دخەبتین، و خوین ئینابووڤە لەشێ باژێڕی، ئەو ئومێدێن د دلێ خەلكی دا ب بزاڤا وی دبوونە كریار و عەمەل، لەوما هەردەم  جهێ شانازی وڕێزگرتنا خەلكی بوویە .

９-   پەیداكرنا ئاسایش وئەمنیەتێ ل دەڤەرێ. ب دروستی یاسایێ جهێ خوە گرتبوو. تاوان و زیدە گاڤی كێم ببوون. گەلەك چارەسەری بۆ كێشە و گرفتێن جاران دانابوون، نەخاسمە یێن كشتوكالی و هەڤبەندیێن د ناڤبەرا گوندان وشاری دا .

دەمێ فەرمانا ڤەگوهاستنا وی دەرچووی، خەلكێ باژێڕی ڕابوون و خوەپێشاندانەك دروستكر و سكالا و ئەرزوحال بۆ جهێت بلند هنارت، كو نابیت ژ ئاكرێ بچیت و فەرمانا ڤەگواستنا وی بۆ ئامێدیێ رەشبكەنەڤە (وچێ دبیت ئەڤە جارا یەكێ بیت ل مێژوویا عیراقێ خوەپێشاندانەكا هندە مەزن بهێتەكرن ژبۆ رەتكرنا ڤەگواستنا كاربدەستەكی!!)، لێ ئەڤە ئەمرەكی میری یە و ئەوی ب خوە خەلك قاییل كر، كو ئەگەر ئەڤ تشتە بهێتە بلندكرن بۆ جهێت سلالتر و ل سەر وان بهێتە فەرزكرن، ئەڤ هەولە دێ تێكهەلی هندەك تشتێن سیاس بیت و بو شەخسێ وی خرابە .  سوز و قرار دانە جەماوەری، كو هەول بدەت بهێتەڤە و ئەو پڕۆژەیێن دەست هاڤیتینێ تەمام بكەت. هۆسا كەلەكەلا هەستێن خەلكی و خوینگەرمییا وان داهاتەڤە. ل (١١/٥/١٩٥٢) هاتە ڤەگواستن، بەلێ ل ڕۆژا (١٥/١٠/١٩٥٤)ێ جارەكا دی هاتە ئاكرێ و د ئەڤی ماوەی دا (٣) سێ قایموقام هاتبوونە گۆڕین (عارف تالەبانی، عەبدولمەجید بەرواری، ئیسماعیل حەقی رەسول)، لێ ئەو پڕۆژەیێن وی، هەموو نڤستی مابوون ،هەتا هاتییەڤە و جارەكا دی دەستهاڤێتێ و تەمامكرن. هەر وەكو ئەو ب خوە ب درێژی ئەڤێ سوحبەتێ د پێشەكییا كتیێبا خوەدا (ڕوژنامەی ئاكرێ)دا ڤەدگێڕیت .

نهێنی و سرا سەركەڤتنێ د كەسایەتیا وی دا؟

هەتا نها شاكر فەتاح دهێتە هەژمارتن یەك ژ ڕەوشەنبیرێن هەری مەزنێن كوردستانێ، ژبەر لێهاتی و هێژاتی و دەسكەڤتیێن وی یێن پڕ بها د هەموو ئالیێن ژینا وی یا چاندی وچڤاكی و كارگێڕی دا. ب هزرا من ئەڤ سەركەڤتنە دزڤڕیتەڤە بۆ ئەڤان ئەگەران:

１-   خویندنا هەمیشەیی ونڤیسینا بەردەوام، دوو ئالێن هەڤپشك بوونە د بزاڤا وی یا رەوشەونبیری دا. ئەڤ ڕێبازە ل سالا (١٩٢٧)ێ دەستپێكر بوو، دەما بوویە یەكەمێ ڕێزا شەشێ سەرەتایی ل سەر ئاستێ لیوا سلێیمانیێ و ناڤێ وی د نیڤ لیستا یەكەمێن عیراقێ دا هاتییە تۆماركرن... هەر د ئەوێ سالێ دا یەكەم گۆتار ل ڕۆژنامەیا (ژیان)دا بەلاڤ كربوو، ژ هنگی وەرە (٣١) سیهـ ویەك پەرتووك ب كوردی وعەرەبی داناینە و زێدەتر ژ (١٠٠) سەد نڤیسارێن هەمەرەنگ ژ زمانێن بیانی وەرگێڕاینە سەر زمانێ ماكێ، زێدەتر ژ (٢٠٠) دووسەد گوتاران ژی د ڕۆژنامە و گۆڤارێن كوردی وعەرەبی دا بەلاڤكرینە. ژبلی پشكدارییا وی د كۆڕ وسمینارێن رەوشەنبیری دا، وەكو ستوونەكا موكم بەرهەڤبوونەكا بەردەوام د جیهانیا ڕۆژنامەگەرییا كوردی دا هەبوویە و جهێ خود بەرهەمێن رادیۆ و تلفزیونا كوردی ژی دا هەبوویە ...كورد دبێژن: هەچیێ دیوانا مەلایێ جزیری ژبەركربیت – بێ گومانە – ئەو ب خوە ژی دێ بیتە شاعر. ئەم ژی دبێژین هەچیێ بكاریت و بشێت تەڤ بەرهەمێن شاكر فەتاحی بخوینیت و کار پێ بکەت، بێگۆمان دێ بیتە ڕەوشەنبیر؛ چونكە تەڤایا بەرهەمێن وی یێن خۆمالی و پاچڤەكری، هەموو ئالێن ژینێ ڤەدگرن. هەلبەت، ئەگەر بەرهەمێن وی د ئاستەكا هندا بلند دا بن، كو ببیتە پێوەرا ڕەوشەنبیریێ، پا بەرهەمێن وی ڤەخویندین و نڤیسین وتشتێن دیتین وبهیستین چەند بووینە. ئەو چ سەروكانییەكا پەنگیای بوویە و وەكو كانییەكا زەلال زەڤیا چاندا كوردی ئاڤدایی و ئاڤددەت! ...

２-   كار و كریارێن وی ل دیڤ بیروباوەڕێن ڕێژەیی بووینە، ژبلی هەبوونا خودێ و ڕوحا كوردایەتیێ، كو بتنێ ئەڤ هەر دوویە ب ( مطلق) زانینە. تشتێن دی هەموو ل جەم وی رێژەیی (نسبی) بووینە، هەر وەكو د (پرۆژەیێ خویندەواری كورد) دا دیاردبیت، كو هەموو ئالێن ژینێ وەكو ئاستەكا رێژەیی وەرگرتینە. نێزیكی شێست سالان و ب بەردەوامی ژبۆ هەموو تویژە و كتێن جڤاكێ هاتینە نڤیسین .ژبلی ڤێ بۆجوونێ و پشكدارییا وی یا بەردەوام د نڤیسینێ دا ژیۆ ڕۆژنامە و گۆڤارێن كوردی  و عەرەبی. ئەوی ب خوە ژی ڕۆژنامە دەرێخستینە و ل دویڤ زرووف و پێداویستیێن وی وەختی بۆشایەكا مەزن پڕ كرییە، نەخاسمە ل ئاكرێ‌ وسلێمانیێ‌ و چەمچەمال و خورمال و شەقلاوە .. هتد؛ چونكە مەبەستا وی یا سەرەكی هەر ئەو بوویە، كو نێزیكی جەماوەری بیت و ئەو تشتێن ئەو دنڤیسیت ژبۆ تەڤایا خەلكی بیت، نەكو تەنها ژبۆ تەخەكا تایبەت و دبازنەیەكی دائێخستی دا. سەرەڕای ئەڤێ‌ چەندێ‌ ژی، زۆر ب جورئەت ڤە بیروڕایێن نوی و پێشكەفتی دەردبڕین  و رێزلێنانەكا مەزن ژبۆ ئافرەتێ‌ هەبوو. ل دویڤ زانین وكەسایەتییا وێ‌، رۆلێ‌ وێ‌ یێ‌ گرنگ دهەلسەنگاند و بەرەڤانی لێ‌ دكر. گەلەك مامۆستایێن هێژایێن بەرهەمێن شاكر فەتاحی ڤەخویندین و هەلسەنگاندین، وەكو رێزداران: محەمەد فائیق ئەلجەوهەری و جەمیل بەندی ڕۆژبەیانی وسەعید قەزاز، مەحەمەد عەلی عەونی، ڕەفیق حلمی  و مەحەمەد ئەمین زەكی ئەڤ بۆچوونە ب شانازی ڤە سەلماندییە .

３-   حەز ژ ژیانا پراكتیك كری یە. مرۆڤەكی هندی بێژی ( علمي ) بوویە. باوەڕی ب داهێنانێ‌ هەبوویە و ژ ئیمكانیاتێن كێم تشتێن مەزن دروست دكرن، هەر وەكو د كریارێن وی دیارە، وەک قائیموقائیم بوویە ل ئاكرێ‌ و ئامێدیێ‌ وسلێمانیێ‌ و چەمچەمال و شەقلاوە... هتد. دیسان هەولەكا باش دایە د ئالیێ ئەدەب و زمانێ‌ كوردی دا. هەڤبەندییەكا موكم د گەل رێزداران محمەمەد ئەمین زەكی بەگ و تەوفیق وەهبی و حسین حۆزنی موكریانی هەبوویە، لەوما پتر ژ  (٢٠) بیست زانا ودەزگەهێن حكوومی پەسنا پڕۆژەیێ‌ وی كرییە. ل دویڤ شیانێن خوە هەلسەنگاندییە؛ چونكە ئەوی دەزگا وكەسایەتیێن هێژا و شارەزا ئێخستبوونە د ئەمرێ واقع دا، كو رەئیا خوە ل سەر هەول وكوششێن وی بدەن وەكو كاربدەستەكێ ئیداریێ‌ سەركەڤتی و شارەزایەكێ جڤاكا كوردەواری و زمانزان و ئەدیبەكێ‌ ژێهاتی.

４-   مرۆڤەكێ‌ راستگۆ بوویە، بەرامبەری هەر رویدان وكارتێكرنەكا مەزنا هەڤبەندی ب واقعێ‌ مللەتی ڤە هەی هەلویستێ‌ خوە هەبوویە. ژ غەلەتی و چەوتیان خوە ڤەكێشایە .

وەسا هزر دكەم، كو پشتی فەسا دا ئیداری د ناڤ دەزگەهێن میری دا بەلاڤ بووی، ل سالا ١٩٦٣ دەست ژ وەزیفێ‌ كێشایە و نەشیایە د ناڤ گۆمەكا گەنی دا مەلەڤانیێ‌ بكەت. دیسان سەبەب و بناسێن خوە ژی هەبووینە دەما ل سالا (١٩٧١)ێ‌ خوە ژ یەكەتییا نڤیسكارێن كورد ڤەكێشای... و هەر ئەڤ هەلویستە و راوەستانە بوونە، كو ژیانا خوە پێ‌ را ب دویماهی ئینای و ناڤێ‌ خوە د لیستا نەمران دا تۆماركری ...

５-   هەر دەم تاگیرێ‌ فەقیر و ژاران بوویە و ڕاستییا ژیانێ د ناڤ چاڤێن وان دا دیتییە. ب نوینەراتیا وان ڤە دەست ب خەباتا ژیانێ‌ كرییە. ب جورئەت ڤە سەنگەرێ‌ خوە دیار كرییە، هەتا یەك بشێت دلێ‌ فەقیر و ژاران بكڕیت، دەبێ‌ شیانێن مەزن هەبن دژی زورداریێ‌. هەموو فاكتەرێن بنەجهـ و بەرز ژی هەبن، تاكو بشێت جێبەجێ‌بكەت، وەكو عەدالەتێ‌ ولێبورینێ‌ و ڤیانێ‌ ویارمەتیدانێ‌ .. خەلكێ‌ ئاكرێ‌ پتر هەر كەسەكی دزانی، كو چەوا ئەو ب هێمن و هێوری دنڤستن و ب سەلامەتی شولێ‌ ژوان دخەودا بوون ئەو ل باژاری دگەریا و ژ مەمیێ‌ ژۆردا ل بەرۆكا سەیدایی را دهاتە سیپەی، ئان ژی ژ مەیدانێ‌ را بەرەڤ گەلیێ‌ شێخ عەبدولعەزیزی ڤە دچوو، نەخشێ‌ كارێ‌ ڕۆژانە دادنا و ل سەرەتایا دەوامێ‌ روح دهاتەڤە دەست و پێن هەموو خەلكی حەز ژ خزمەتكرن و پێشكەڤتن وئەفراندنێ‌ دكرن . كریارێن وی یێن پر حورمەت دگەل كەلەپوورێ‌ ڤی باژاری تێكهەلبوویە ونمۆنە یەكجار دزۆرن مەزنا ژبۆ بجویكان بجه هێلای نە

６-   كێم جاران ، لنك كەسەكی ، شیانێن مێشكێ‌ ڤەشارتی وهەستێن نەپەن پێكڤە كۆم دبن ، هەڤسەنگییا هەردوویان كەسایەتییەكا مەزن دروست دكەن، لەوما ئەڤە شەنگستا هەرە گرنگا شەخسیەتا رەحمەتی بوویە. ڕەوشەنبیریا وی یا فرەوان بۆهژینا وی د ناڤ رەوشتێن بەرز وكریارێن قەنج دا و ڤیانا وی ژبۆ ئیستاتیكییا ژینێ،‌ نەخاسمە د ئالێ‌ هونەر و ئەدەبی دا، ئەڤە هەموو سەروكانی یێن هزر و پێكهاتنا كەسایەتییا وی یا نەتەوەیی و نیشتیمانی بوون .لەوما (ردود فعل)ێن وی د ژینا ڕۆژانە دا راست و درست هاتبوون. شیانێن هەستێن ڤەشارتی ل نك وی دیار دبوون. نەخاسمە پشتی ئەو هەموو خەم و خەفەتێن خێزانی و چڤاكی دیتین. هزركرن ب رێیا هەست ونەستان حالەتەكێ‌ سایكولوژییە مرۆڤی دزڤڕینیتە ڤە د ناڤ رەوش و ڕویدانێن جاران و بێ‌ حەمدی خوە مرۆڤ هەلوسیتەكی وەردگریت.. هەلبەت ئەڤ دەلیڤەیێن پڕ سەربۆر و سەرپێهاتی چام وحیكمەتەكا مەزن چێدكەن. هەتا نها زانین ب تایبەتی سایكۆلۆژی نەگەهشتییە هەموو قۆشبنێن وێ‌ .ژیانا شاكر فەتاحی د نێف ڕویدانێن شەڕێ‌ یەكێ یێ جیهانی دا‌‌ دەستپێكرییە، برنا خەلكی بۆ چەپەرێن شەڕی، كولب و نان شرینی، مرن ل كۆلانێن گوند و شاران دا، سەهما داگیركەران (نەخاسمە ئەگەر داگیركەر ژ یەكی زێدەتر بن، تورك و ڕووس و ئینگلێز)، بۆمبا بارانكرنا باژاڕی و ئاوارەبوون... ژبلی كێشە وئاڕیشەیێن جڤاكی... ئەرێ‌؛ د ناڤ كاودانەكێ‌ هۆسا دا، رەحمەتی پێكەهشتبوو، زۆر ژ ئەوان ڕویدان و مەرگەساتان جارەكا دی دووبارە بوونەڤە، جاخێ‌ ئەو بوویە كاربدەستەكێ ئیداری ل سالێن شەڕێ‌ جیهانیێ‌ دوویێ دا. چ دورهێل و واقعەكێ‌ تال و ب زەحمەت ژیانا ڤی بلیمەتی سەقاكرییە؟! وەكو داربەڕوویێن وەلاتێ‌ خوە هەر موكم و سەربلند بەرانبەر هەموو پێلێن دژوار ڕاوەستایە .یا فەرە سایكۆلۆژییا وی وەكو نموونەیەك بهێتە شرۆڤەكرن و پشت ڕاستم شەنگستێن زانستا جڤاكی ژی دێ‌ ل سەر هێنە ئاڤاكرن.

７-   فەرهەنگا ژینا وی تەنها پەیڤێن پیرۆز قەبوول كرینە. گەلەك خوە ماندی كرییە – هەتا حەدێ‌ بەرنگاریێ‌ ژی بیت – داكو چو پەیڤێن نەهەژی نەهێنە د نێف ژینا وی دا .ئەڤ جەنگە، ئانكو ئەڤ شۆڕەشە هەموو كەسانەكی پێ‌ چێ‌ نابیت. ل دویڤ پاچڤەكرنا وان پەیڤان كەسایەتییا هەركەسەكی دهێتە هەلسەنگاندن .ئەگەر مرۆڤ وان پەیڤان شرۆڤەبكەت، یێن بووینە هێڤێنێ‌ بەرهەمێن رەحمەتی: هندەك جاران دێ ‌وەتۆڤ نێزیك بیتن، هەر وەكو پێشرەڤیێن رێنیسانسا ئیسلامی نڤیسینە، هندەك جاران هەر وەكو شۆڕەشگێڕەكی نەتەوەیی ل سەر شۆڕەشێن مەزنێن جیهانێ‌ بنڤیسیت، چ شۆڕەشا مەزنا فرەنسا، ئان شۆڕەشا پێشەسازییا ئینگلیزی، ئان شۆڕەشێن یەكبوویێن كوردان. هندەك جاران بەرهەمێن وی وەسا دیار دبن، وەكو فەیلەسووفەكێ ڕۆژهلاتی ڕەهـ و ڕیشالێن وی ل سەر شەنگستا فەلسەفەیا ڕۆژئاڤایی شین ببن .مرۆڤەكێ‌ هۆسا مەوسووعی ل سەر یەك ڕێك ئەویش ڕێبازا سەركەڤتنا كورد وكوردستانێ‌ بوو. ئەڤ حالەتە ژی ب دەگمەن د ناڤ كاروانێ‌ ڕەوشەنبیرییا كوردی ڕویداینە ، ژبەر هندێ‌ كەسانێن  هۆسا وەكو چەڤەنگ (رەمزا) خەباتا نەتەوەیی دهێنە دانان.. لێ‌ گرانییا ئەڤێ‌ ڕێزگرتنێ‌ یا ل باژاڕێ‌ ئاكرێ‌ خڕڤەدبیت. ئەڤە ژی حنێرەكە بۆ خەلكێ‌ وێ‌ یێ‌ جوامێر، كو ژ گەلەك تشتێن دی بێ‌ بەهرە ومەحرووم بوویە.

８-   هێزا كەسایەتییەكا ژ قودرەت بەدەر هەبوویە. ئەڤێ‌ ژێ‌ ب شانازی ڤە دبێژین، كو پەروەردەیا كوردایەتییا ڕەسەن بوویە. پەروەردەكرنا وی د ناڤ خێزانەكا حالخوەش و خودێناس دا ڕێخوەشكەرەك بوویە ژبۆ كارتێكرنا ڕەوشا باژاڕی و دەوروبەرێن وی، كو هەر ئەڤ دەوروبەرە بووینە ب سەدان بگرە ب هەزاران مرۆڤێن نیشتیمانپەروەر و بلیمەت ل ڤی باژاری پەیداكرین .. دگەل هندێ‌ ژی هندەك سیمایێن دی ل جەم ( شاكر فەتاح ) ی هەبووینە، كو دەگمەن ل جەم خەلكێ‌ دی هەبن، ئەو ژی سنگەپێ‌ (ٳصرار) بوون ل سەر خەباتێ‌، چاكیێ‌، ئاڤاكرنێ‌، رێبەریێ‌، ڕاوەستان دژی خرابیێ‌.. ئەڤە هەموو ب سەبر وتەحەمل، دویر ژ شەڕ و دەستهەلاندنێ‌، پەنابرن بۆ چەكی، بۆ ئاگری، چونكە موحەقەق ئەوی زانی یە، د حالەتێ‌ ئاگرهەلكرنێ‌ دا تەڕ و هشك پێكڤە دسۆژن. كێم  جاران ئەو خەلكێ‌ شۆڕەشگێڕ و خزین گەرم هەیە، ل دویڤ گۆڕانكارییان بشێن سەرژنوی ئاڤەدانیێ‌ بكەن.. پێنگاڤێن هێدی وخوەگرتی وپیشڤەچوویی باشترن ژ هەلچوون و تێكدان و تەڤلیهەڤبوون و تێكهەلییەكا بێ‌ سەروشوین. ئەڤ بۆچوونە ل نك (میر كامیران بەردخان)ی ژی هەبووینە، نەمازە د رێبازا ڕۆژنامەیا وی دا (ڕۆژا نوو) و پەرتووكێن دن .. لێ‌ ئەو دویر ژ وەلاتی و شاكر فەتاح د ناڤ جەرگێ‌ مەرگەستاندا .

９-   هندەك بیروڕایێن ڕەحمەتی ب جهـ نەهاتینە، لێ‌ وەكو شەنگست ب جهـ ماینە؛ چونكە  هەردەم شێوازا كاركرنا وی ژ ساناهی بەرەڤ زەحمەتتر دچوو. ژ ئەوان بیروڕایان ژبۆ نموونە دێ‌ ئەڤێ‌ هەولا وی دەست نیشان كەم:

دانانا سینەما كوردی (هەر چەندە كوردان ئەو پێداویست وئیمكانیات نینە؛ لێ‌ یا فەرە پێنگاڤا یەكێ‌ بهاڤێژن و ل دویڤ دا پێنگاڤ ـ پێنگاڤ بەرەڤ پێشڤە بچن، هەتا بشێن سینەما كوردی ل سەرپێ‌ بڕاوەستینن). پێشنیارا وی ئەوبوو، كو خودانێن هۆلێن سینەمایێ‌ ل باژاڕین كوردستانێ‌ و ب یارمەتییا دەزگەهێن میری، هەموو فلمێن بیانی پاچڤەكرنا وێ‌ ل سەر شاشەی ب كوردی بنڤیسن، پاشی بهێنە پێشاندان و د پێنگاڤا دویڤ دا، هونەرمەندێن كورد هەول بدەن ئەوان فلێمان دوبلاج بكەن. هەلبەت د ئەڤان هەرددو قۆناخان دا چو فلێم ناهێنە پێشكێشكرن، ئەگەر نەهاتبنە (كوردی كرن). ل ڤێرە بنەما سینەما كوردی دهێتە دانان و ئەگەر كورد شیان فلێمان دروست بكەن ب دانانا سیناریۆیان و نواندن و وێنەگرتن و دەرهێنان ڤە، ئەڤە دێ‌ بیتە پێنگاڤا هەری مەزنا هونەرێ كوردی... مخابن ئەڤە (٢٥)بیست و پێنج سال ب سەر ئەڤێ‌ پێشنیارێ‌ را بۆرین و كورد وەكو مرۆڤەكێ موحەیەر د ناڤ شك و گومانان دا سنگەپێ‌ بووینە. نەخاسمە د ئەڤان سالێن دویماهیێ‌ دا، كو گەلەك پێداویست و دەستهەلات و دەزگەهێن بڕیاردەر هەنە ل سایەی حكوومەتا هەرێما كوردستانێ‌... ئەزێ پشتڕاستم، ئەگەر هێژا شاكر فەتاح هێشتا د گەرماتییا خەباتا خوەیا كاگیڕی و چاندی دا بایە و بەرپرسیارییەكا ئیداری د دەست دا هەبایە، ئەڤە نەدكرەڤە پێشنیار، بەلكو دا كەتە كریار و بلا چەندا بچویك بایە، وەكو شتل و نەمامەكا نازك بەرەڤخوەكەت و گولڤەدانا وێ‌ ئەنجامێن پڕ هێژا هەبن وەكو هەموو پڕۆژەیێن وی یێن دی .ب هەلكەڤتنا ئامادەبوونا هێژایان سێ‌ ژ وەزیرێن حكوومەتا هەریمێ‌ د ئەڤێ‌ سمینارێ دا و گەلەك ژ كاربدەستێن دن، ئەم پێشنیارا ڕەحمەتی دكەینەڤە پێشنیار ودئێخینە بەردەستێن دەزگەهێن خوەشتڤی و خەمخورێن چاندا كوردی ل وەزارەتا ڕەوشەنبیرییا حكوومەتا هەریمێ‌ .

ئەڤە ب كورتی شرۆڤەكرنا ئالێن نهێنی نە د سەركەڤتنا كەسایەتییا ڕەحمەتی د ژینا خوە یا چاندی و كارگێڕی دا... ئومێدەوارم ئەڤ بنگەهێ ڕەوشەنبیری ل ئاكرێ‌ ببیتە خودانێ‌ پڕۆژەیەكێ فرەوان ژبۆ كۆمكرن و شرۆڤەكرن و بەلاڤەكرنا هزر و بەرهەم و ئەزموون و رۆژەڤێن ژینەنیگارا ئەڤی بلیمەتی .