تیڕێژ
خه‌مێن بلبلێ دلشاد ڤەدگێڕیت
خەلاتا
مامۆستای
خه‌لات ناڤێ یه‌كه‌مین دیوانا مامۆستایێ هه‌ڵبه‌ستڤان
(تیرێژ)ی یه. ل دوماهیا ساڵا 1991ی ل ستۆكهۆلمێ و ب تیپێن لاتینی چاپبوویه.
هه‌ژمارا (1) ژ ڤه‌شانێن نیشتمان ب خوه ڤه دهه‌لگریت.
دیوان ژ (213) رووپه‌لێن قه‌واره ناڤنجی پێك تێ... هێژا زنار سۆران پێشگوتنه‌كا
تێر و ته‌سه‌ل ژێ را نڤێسییه. هه‌ڵبه‌ستێن دیوانێ ب ئەڤی ئاوایێ خوارێ دابه‌شكرینه:
1ـ سه‌رپێهاتیا ئه‌ڤینی 2 هه‌ڵبه‌ستتن
2ـ به‌شی مارش و رستان 21 هه‌ڵبه‌ستن
3ـ به‌شی گازن و شینان 10 هه‌ڵبه‌ستن
4ـ به‌شی ئه‌ڤینی 36 هه‌ڵبه‌ستن
5ـ چه‌ند رستێن چاندی و چیروكی 9 هه‌ڵبه‌ستن
هه‌رچه‌نده چه‌وتیێن چاپێ و شاشییا ڕێزكرنا مالكێن
هه‌ڵبه‌ستان د ئەڤێ دیوانێ دا دمشه‌نه. لێ دگه‌ل وێ چه‌ندێ ژی، ئه‌ڤه كاره‌كێ پڕ
پیروزه و زێده هێژایه مامۆستا زنار سۆرانی ب ڕێیا ڤه‌شانخانەیا نشتمان كری.
یا هه‌ژی گوتنێ یه، كو ته‌ڤ هه‌ڵبه‌ستێن دیوانێ
كلاسیكن و ناڤه‌ڕوكا وان پاقژ و سۆزبه‌ندن د ئاوایێن كێش و قافیه‌یێن سه‌لیقه‌دار
دا خویا دبن. هه‌میشه مامۆستا تیڕێژی سه‌رێ داڤێن گه‌له‌ك ئالێن هه‌ست و بۆچوونێن
دۆزا كه‌سانی كوردێ هه‌ڤچه‌رخ گرتینه و ب هۆستاتی گه‌میا ئه‌مه‌كداریی و ڕاستیی
به‌ره‌ڤ ئارمانجێن پیرۆز ئاژوتییه، له‌ورا د هه‌لبه‌ستێن وی دا ڕه‌وشا
ڕزگاریخوازیێ، ئازادی. دۆزا ژنێ، یه‌كگرتن، په‌روه‌رده‌كاری، ئاشتی، پاقژییا
هزران، هه‌لویستێن پایه بلند و شاره‌زا... خویا دبن، ب كورت و كورمانج ڤیایه
كوردان فێری عشقا وه‌لاتی بكه‌ت و گوتنا هێژا جگه‌رخوینی پڕ پیستێ خوه بوویه،
چاخێ د هه‌لبه‌سته‌كا خوه دا په‌سنا هۆشیاری و دلپاكییا نایفێ حه‌سۆ دكه‌ت و د
دیوانا خوه (كیمه ئه‌ز، ڕووپەل ١٠٧) دا به‌لاڤ كریه:
ئەی هەڤالێ منی رند
چ ل باژێڕ، چ ل گوند؟
بۆ مللەت و بۆ وەلات
دڤێ بکن ئەم خەبات
گەڕەک ئەم ڕانەوەستن
ما ئەڤ ژ کێ تێ خوەستن؟
خەونا تە یا پڕ گران
ژ بۆ لاشێ تە دەرمان
چ خەونەکە ڕاست و خوەش
دلێ تە پێ مایە گەش
پشتی بەرسڤا تیڕێژی ددەت، ژێ دخوازیت، کو خوە پتر
پڕ زانست بکەت. خورتێن مللەتی ژی هوینی خوەندنێ ببن، ژبۆ کو بکارن وەلاتێ خوە ئاڤا
بکەن و نەهێلن دەستێن چەپەل یەکڕێزییا گەل تێک بدەن:
وێ خوەشخوانان بخوێنی
چاڤێ دژمن دەرێنی
ئەڤ خوەندن و زانەبوون
نێزیک دکن سەرخوەبوون
خۆرتێن وەک تە پڕ زانا
گەرەک بێژن نەزانا
بەرە دەستێن هەڤ بگرن
د ڤێ ڕێ دە ئەم بمرن
بکێر نایێ ڕاوەستان
بژی، بژی کوردستان
جەگەرخوین، کی مە ئەز، ١٠٨
گه‌لو تیرێژ
كی یه؟
ڕۆژناما (ڕوژا نو) كو كامیران به‌درخانی ل بیرۆتێ
ده‌ردكر د هه‌ژمارا "61" ، 5/11/1945 ێ دا، هه‌لبه‌سته‌كا تیرێژی ل ژێر
ناڤێ (خوه‌نده‌گاهـ) به‌لاڤ كربوو. ل دوماهییا وێ ئه‌ڤ چه‌ند ڕێزكه نڤیسیبوون:
((میرزا نایفێ حه‌سو. ژ گوندێ گرهه‌فتار، خورته‌كی هه‌ژده سالی یه، ژ كه‌ره‌ما
خوه و ب ده‌ستێ سه‌یدایێ ده‌لال حه‌سه‌ن هشیار سێ شعر ژ مه ره شیاندنه. ئه‌م ب
دڵخوه‌شی نڤیسارێن وی نێزیك ده... بیشك دی ببه نڤیسه‌ڤانه‌كی خورتتر و بلندتر)).
بۆچوونا (د. كامیران عالی به‌درخان)ی یا دروست بوو،
د ده‌رهه‌قا ئەڤی شاعرێ گه‌نج دا، چونكە ئه‌و:
１- د سالا 1923ی
دا ل گوندێ نجیمی سه‌ر به قه‌زا قامشلو هاتییه دنیایێ و ناڤێ وی یی راستی
(نایف)ه، كوڕێ حه‌سو (حه‌سێ)یه و حه‌سو برایێ داودی یه و ژ مالبه‌ته‌كا هه‌ژاره،
و نازناڤی وی (تیڕێژه)ه، هیشتا ژییێ وی شه‌ش سال بوونه، بابێ وی مالا وان كوچ
دكه و ل گوندێ سمیتكێ جیوار دبن، ل وێ ده‌رێ ل جه‌م مه‌لا براهیم گولی قورئانێ و
چه‌ند كتێبێن ئولی دخوینیت.
２- ل سالا 1937ی
هاتییه باژارێ عاموودی، پێنج سالان ل دبستانێ خوه‌ندییه، لێ ژبه‌ر ئه‌گه‌رێن
ئابووری خوه‌ندنا خوە نه‌دوماندییه. هه‌ر ل وێ ده‌رێ تێكهه‌لیا وی ب هه‌لبه‌ستڤان
و ڕۆناكبیران ڤه خورت بوویه، وه‌كو: جەگه‌رخوین و قه‌دری جان و نوره‌دین زازا،..
هه‌ر وه‌كو ئه‌و ب خوه د هه‌ڤپه‌یڤینه‌كا خوه دا دبێژیت كو ڕێڤه‌به‌رێ خوه‌ندنگه‌هێ
قه‌دری جان بوویه و پڕانیا ماموستایین وان كورد بوونه و پێڤه دچیت و دبێژیت: (د
وی چاخی ده، چانده‌كه "ڕه‌وشه‌نبیریه‌كه" كوردی هه‌بوو، مه خوه‌ندنا
كوردی یوسفی حه‌جی هه‌رسان و مه‌لا حه‌سه‌نێ كورد، محه‌مه‌د عه‌لیێ شێخو وی چاخی
سه‌كره‌تیری كۆمه‌لا خویبوون بوو ل عاموودێ. پێنج سالان من د دبستانێ دا خوه‌ندییه
و ب ئالیكارییا سه‌یدایێ جەگه‌رخوین ئه‌ز هینی زمانێ كوردی بوومه.)
３- ل گه‌ل
نڤیساندنا هه‌ڵبه‌ست و چیڕۆكان، تێكۆشینه‌كا سیاسی ژی كرییه و د ناڤ ڕێخستنا
"خویبوون" دا جهێ خوه كرییه.
４- ژ بلی چه‌ند
كورته چیڕۆكان (ئانكو ئه‌و كۆمه‌له سه‌رپێهاتیێن كورتێن هێشتا د په‌رتوكه‌كا ده‌ستنڤێس
دانه) وی دوو دیوانێن هه‌لبه‌ستان هه‌نه "خه‌لات" و
"زۆزان". ئومێده‌وارین چاڤێن مه ب به‌رهه‌مێن وی یێن نوو ڕۆهن ببن.
شاعرێ خه‌م و
گازنان
چو تشت مروڤی مه‌زن ناكه‌ن ژ بلی خه‌مه‌كا مه‌زن،
له‌وما مامۆستا تیرێژی خه‌مێن بلبله‌كی دلشاد ده‌ربڕینه و دۆزا كوردستان د دلێ مه
دا مه‌زن كرییه، هه‌ر وه‌كو ئیرۆ ئه‌و دۆز د جیهانی دا مه‌زن بووی و ده‌نگڤه‌دای.
پشتی مروڤ دیوانا (خه‌لات) دخوینیت ب ساناهی دێ گه‌هته
وێ راستیێ كو دبێژیت: تیرێژ شاعرێ شورشا كوردستانا باشووره، ژبو نمونه
جیوپولتیكا شوره‌شا ئه‌یلولێ د هه‌لبه‌ستێن وی دا خویا دبیت و ده‌ما ناڤی تیرێژ تێ
گوهێ مه یه‌كسه‌ر هه‌لبه‌ستێن وی (بلبلێ دلشاد) و (قولنگو) تێنه بیرامه، هه‌ر
چه‌نده ئه‌و هه‌ردوو ژی وه‌كو هه‌موو هه‌لبه‌ستێن وی پر گلی و گازنن كو ب
بارگرانی ڤه دۆزا كوردستان و كه‌سایه‌تییا مرۆڤی كورد، دهێنه هه‌لسه‌نگاندن. هه‌ر
وه‌كو د هه‌لبه‌ستا (بلبلێ دلشاد)دا خویا دبیت:
ئه‌ی بلبلێ دلشادی هه‌لا، وه‌ر بكه فیغان
ده‌ردێ مه گرانه ئه‌ی، برینا مه كووره
گوری ته‌بیتن جه‌رگ و دل و مێلاك و هه‌م جان
ده‌نگێ تەیه خوه‌شتر، ژ نه‌ی و نای و بلووره
سی هاوه نه ده‌نگ، یه‌ك ژ سرا بایێ سبایه
هاوائی دێ ژ ده‌نگێ خوشینا ده‌حل و گولایه
له‌ورا كو ل دنیی تو ب ناڤ و تو مه‌شووره
كاروانێ مه ڤا ب ڕێ كه‌تی، لی شه‌ڤڕه‌ش و تاری
سه‌رمایه ته‌ره‌ز گولیێن د به‌رڤێ هه‌ر دباری
باهۆزه چه‌لایه‌ك تێنه مه، ژ هه‌ر چار كه‌ناری
وارێ مه وه‌لاته ئه‌ی هه‌ڤال، ڕێچا مه دووره
چار هاور مه دز و كه‌له‌شن، تێك دانه دژمن
مه ژ هه‌ڤ رادقه‌تینن بڕ ب بڕ، حه‌یفو مخابن
قه‌ت چاره و ئومێدا مه نه‌مایه بلبلێ من
دا پێكڤه مژوول بێ، ل سه‌ر گه‌رده‌نێ شووره
مه‌یدانه ژبۆ هرچ و چه‌قه‌ل، ڕوڤی و كه‌متار
گوری ته‌بن بلبل، ژ سه‌رێ دارێ تو وه خوار
ده‌ستێ ته‌وقه‌یی ئیرۆ كو ئه‌م هه‌ر دو بدن هه‌ڤ
چه‌ند سال و زه‌مانێن د خه‌راب ژین ئه‌م دگه‌ل هه‌ڤ
دنیا ب خوه ده‌ورانه بزان گه‌هـ روژه‌و گه‌هـ شه‌ڤ
دنیا ب خوه ده‌ورانه بزان گه‌هـ ڕه‌وشه‌ن و نووره
دنیا خوه بده نك بایێ بارین ئه‌ی براده‌ر
ستێرا سبێ ئیرۆ ژ شه‌وتی ل مه‌دا ده‌ر
ڕه‌وشه‌ن كری كوردستان، ب جاره‌ك وێ سه‌راسه‌ر
نیشانا سبی یه، فه‌ره‌جا خێرێ نه‌دووره
پشتی وێ ستێری ب خوه به‌ربانگا سبی یه
وێ ڕۆژ هلی ڕۆهنی تێكه‌ڤه شوونا شه‌ڤێ یه
كاروانێ مه وی بگهێژه وار و مه‌قسه‌دێ یه
چه‌رخا فه‌له‌كێ هه‌رده‌م ب فه‌تل و گه‌ڕ و ده‌وره
چه‌رخا فه‌له‌كێ هه‌رده‌م ب فه‌تل و گه‌ر و ده‌وران
هیڤی و هه‌وارا مه ژ یه‌زدانێ دلوڤان
ئومێدا مه هه‌رده‌م ب خوه سه‌رداری ل به‌رزان
وه‌ك تیرێژ دبێژه ژین دڤێ كوته‌ك و زوره.
Post a Comment
بۆچوونا خۆ بنڤیسه