مه‌حموود ئێزیدی
كاريزماتيكا پێشمه‌رگێ كوردستانێ
د ناڤبه‌را
سالێن (٧٦ _ ١٩٧٩)ێ دا، دەڤه‌را به‌هدینان،
د مابه‌ینا نال و بزماران دا دنالى. ئومێدا خه‌لكى چریسكا ئاگرێ شۆڕه‌شێ بوو. هه‌ر
يهكى ل دويڤ كه‌سه‌ر و حه‌سره‌تێن خوه، په‌هله‌وانيێن ئه‌نتيكه دروست دكرن و
ددانه پال سه‌مبۆلا پێشمه‌رگايه‌تيێ «مه‌حموود ئێزیدى» و كه‌ڤانه‌كا پڕ هه‌یبه‌تا
كاريزماتيك ژێ را چێكر بوو.
كاريزماتيك (charismatic) رامانه‌كه، ژبۆ ئەوان په‌سن و سالۆخدانێن ژ تاقه‌ت به‌ده‌ر و
ئه‌نتيكه دهێنه گۆتن؛ يێن جه‌ماوه‌ره‌ك دده‌ته پال سه‌رۆكه‌كى ئان ژى سه‌رداره‌كێ
له‌شكه‌رى، د حالەتێ ڤيان و ڕێزگرتنێ دا هند مه‌زن دكه‌ن، هه‌تا دگه‌هته پله‌يا په‌رستنێ..
و چێدبيت ئه‌و په‌سن و سالوخدان راست بن، ئان نێزيكى راستيێ بن، ئان ژى ژ خه‌يالا
جه‌ماوه‌رى هاتبنه چێكرن، لێ يا گرنگ ئه‌وه كو خه‌لكى قه‌ناعه‌ته‌كا ته‌قاڤ پێ
هه‌يه.
كاريزماتيكا
مه‌حموودى، ڕێبازه‌كا سه‌ربخوه و تێكووز بوو، سيمايێن فه‌لسه‌فەیە‌كا جڤاكى پێڤه
ديار و ئاشكرا بوون، ژبه‌ر ساده‌ييا هزرێن خه‌لكى - ل وى سه‌رده‌مى - چه‌له‌نگى و
بزاڤێن مه‌حموودى ببوونه خه‌له‌كێن زنجيرا به‌رخوه‌دانا جه‌ماوه‌ره‌كێ هه‌رده‌م
ئاماده ببیته ئالفێ سه‌رهلدانه‌كێ...
ئازايه‌تییا
مه‌حموودى د ته‌رازوويا بيروڕا يێن خه‌لكى دا:
د كه‌له‌كه‌لا پێشمه‌رگەيیا وى دا، گه‌له‌ك
جاران، خه‌لكى (نه‌مازه دلسۆژان) ده‌مێ دڤيا پرۆپاگه‌ندێ دژى دژمنى بكه‌ن، ڕ‌ەوش
و كارێن ئه‌فسانه‌يى پێڤه دگۆتن، ئان ژى وه‌كو سوپه‌رمانه‌كى
دهاته به‌حسكرن، كو چ د ئاشۆپ و خه‌يالا وان دا هه‌بوو ئه‌و دكرنه سه‌رپێهاتى و
ددانه پال زاتێ ئەڤى قاره‌مانى، ب رێيێن ئه‌نتيكه ئه‌و ره‌مز هه‌ر مه‌زن دكرن و سه‌رپێهاتيێن
وان وه‌ك پرۆپاگه‌نده ڤه‌دگێڕان، بۆ نموونە:
-
كو ل هه‌موو باژاران دهێته ديتن و چالاكيێن نه‌هنگاڤ دكه‌ت.
-
چوويه د ناڤ ئورديهكا له‌شكڕێ دوژمنى دا و دگه‌ل سه‌رله‌شكرى
ئاخفتیيه و پاشى جاب ژێ را هنارتيیه و گۆتيێ ئه‌و ئه‌ز بووم.
-
ب ته‌داره‌كا ئه‌فسه‌ران هاتيیه
ئورزدى پاك، سه‌ربازێن زێره‌ڤان ژێ را ته‌مه‌ننا وه‌ڕگرتيیه. ئه‌وى يەك ژ ئەوان
سزادايه، چونكى سستى د ئه‌ركێ خۆه يێ سه‌ربازيي دا كریيه. پاشى جاب ژبۆ به‌ڕپرسێن
ده‌وله‌تێ هنارتیيه كو: بۆچی هنده‌‌ك سه‌رباز سست و خاڤن؟
-
چوويه لوقونته‌يه‌كێ (مطعم) و هنده‌نك ئه‌فسه‌ر دڕوينشتى
بووينه، چاخێ ده‌ڕچووى حه‌قێ خوارنا وان دايه و گۆتيیه خودانێ لوقونتێ: ئه‌گه‌ر ده‌ڕچوون؛
بێژێ حه‌قێ وان ژ لايى مه‌حموود ئێزيدی ڤه گه‌هشتيیه... وه‌ختێ ئه‌و ئه‌فسه‌ر
هاتين و خودانێ لوقونتێ گۆتيیه وان حه‌قێ وه گه‌هشت ژلايێ كابرايێ ل ڕه‌خ وه ڕوينشتى
بوو... ئه‌فسه‌ر سه‌رسوورما مان كو ئه‌و كى بوويه ل ڕه‌خ وان!!؟ خودانێ لوقونتێ
گۆت بووى: ناڤێ وى مه‌حموود ئێزيدى بوو، هينگێ ئه‌و به‌هتين و پەشێمان بوون كو چه‌وا
ژ ده‌ست وان ده‌ڕچوو...
-
شه‌ڤه‌كێ دچيته مالا ڕێڤه‌به‌رێ ناحيه‌كێ و دبێژتێ: بۆ من شیڤێ
بينن، ده‌مێ خوارنا خوه دخۆت دبێژته ڕێڤه‌به‌رى:
-
ئه‌ز مه‌حموود ئێزيدى مه، ته بۆچى خوارن دا من؟
-
ئه‌ز نه‌وێرام، چونكه تو چه‌كدارى و بێى ده‌ستويردانا زێره‌ڤانان
تۆ يێ هاتيیه ژوورڤه!!!...
-
بۆچى هوين فه‌قيران دگرن و ئه‌زیه‌ت دده‌ن، و دبێژنێ خوارنێ نه‌ده‌نه
پێشمه‌رگەیان، ته زانى راستى يا چاوانه، ئه‌ڤه جارا دوماهیێ بيت تو دلێ يهكى
بشكێنى!؟ و ده‌ڕچوو...
بۆچى شوره‌ڤان ددلێ گه‌لێ خوه‌دا دژيت؟
ژبلى كو مه‌حموود ئێزيدى پێشمه‌رگه‌یەكێ ئازا
و هۆشيار بوو، دژمن ژبه‌ر دله‌رزين، لێ ئه‌و دكه‌فته بزاڤ و حمحمه‌كا گران، ئه‌گه‌ر
زانيبا كو بچووكترين ئه‌ركێ شۆڕه‌شگێڕیێ ب دروستى جهێ خوه نه‌گڕتیيه و وه‌كو شاگرده‌كێ
گهوشى دپێگيرى يا خوه دا ژبۆ فه‌ڕمانێن شۆڕه‌شێ دهژيا و به‌ڕه‌ڤانى ژ خوه دكر. ژ
گونه‌هان دترسا، د ڤيانا وه‌لاتى دا حه‌ليا بوو، به‌خته‌وه‌ريیا خوه د خزمه‌تێ دا
دديت... له‌وما هه‌رده‌م یێ نێزیکی دلێ خه‌لکی
بوو. ژ هه‌موو ڕه‌نگێن مرۆڤان دۆستێن وی هه‌بوون. من پێ خوه‌شه هنده‌ک ل سه‌ر ئەڤێ
خالێ بڕاوه‌ستم، هه‌ر چه‌نده د جهه‌کێ دی ژی دا من ئه‌ڤ بۆچوونه دیار و خویا
کرینه، لێ ل ڤێره ژی دێ دوباره‌که‌مه‌ڤه: کو کوردینی ئان کوردایه‌تی - هه‌تا نها
- پیرۆزترین تشته ل نک کوردان. ئول و ئایین و بیروباوه‌ڕان د چه‌‌ند‌یکی و چه‌وانیا
وێ دا دبینن و هه‌ر یه‌کێ دژی کوردایه‌تیێ بیت ب کافر؛ دژمن؛ نه‌یار؛ داگیرکه‌ر دزانن...
گرتنا سه‌رێ داڤا ئەڤێ ڤیانێ مه‌زنترین ڕێ یه بهێته شرۆڤه‌کرن و ڤه‌کۆلین، کو
ببیته که‌رستەیە‌کێ به‌رهه‌ڤ ژبۆ دانانا بیروهزرێن کوردی... من گه‌له‌ک نموونه و
میناک ژبۆ ئەڤێ چه‌ندێ دیارکرینه، لێ ل ڤێره ژی دوو نموونه‌یێن تایبه‌ت ب مه‌حموودی
ڤه دێکه‌مه به‌لگه و بیانگ ژ بۆ ڤێ چه‌ندێ:
* جاره‌کێ ئه‌ز چوومه سه‌ره‌دانا هه‌ڤاله‌کێ خوه
ل گونده‌کێ ڤه‌ده‌ر و دوور ژ مه‌ده‌نیه‌تێ، ئولپه‌رست و هندی بێژی خودێ نیاس.
وه‌ختێ من نیازا هاتنه‌ڤێ کری، وی هه‌ڤالی
پێشنیاز کر کو سه‌ره‌دانا مامێ وی ژی بکه‌ین، ل گوندێ ب ڕه‌خڤه، چونکی ئه‌و چه‌ند
ڕۆژ بوون ژ حه‌جێ زڤڕییه‌ڤه، ئه‌م پێکڤه چووین. مه خێر هاتنه‌ڤه پێکر و ئه‌وی
هنده‌ک توبرکێ مالا خودێ و ئاڤا زمزم دانه مه و هنده‌ک گولاف ب مه‌داکر و
دوعاکرن. وه‌کو دیار بوسلمانه‌كێ ب حێل بوو، وه‌ختێ ده‌ست ب تشتێن خوه ڤه‌ددا قه‌له‌مه‌كێ
(شیڤه‌ر) د ناڤ دا بوو.
برازایێ وی گۆتێ:
–
ته ئه‌ڤ قه‌له‌مه
بۆچی یه؟
–
منێ بۆ
مامۆستای ئینای.
–
مامۆستا کی یه؟
–
ما... مه چه‌ند
مامۆستا هه‌نه، مه‌حموود ئێزیدی؟! ب تۆره‌یی
ڤه گۆت.
–
مام.. تۆ حه‌جی
و، ژ ته‌وافا مالا خودێ هاتییەڤە، ئه‌و کافره و ئه‌ڤه چ دیارییه...
مام حه‌جی، گه‌له‌ک ب ڤێ گوتنێ هه‌ڕشی،
لێڤێن وی له‌رزین، چاڤێن وی تژی ڕۆندک بوون و گۆت:
-
ئه‌ز و حه‌جا
خوه گوری چاڤێ مامۆستا مه‌حموودی بین.
^ ^
^
* به‌ری نه‌ورۆزا ١٩٨٤ێ ب چه‌ند ڕۆژان. ئه‌ز و
هه‌ڤاله‌کێ خه‌لکێ هه‌ڤلێرێ چووینه مالا براده‌ره‌کی ل ده‌ڤه‌را به‌رواری بالا،
شه‌ڤه و دیوانا گه‌رمه و شه‌ڤبێرییا خوه‌ش بووی. دیار بوو ئه‌و مال گه‌له‌کا
بوسلمان بوو. ڤێجا وه‌ختێ سوحبه‌ت ڤه‌بووی سه‌رپێهاتی یێن مه‌حموود ئێزیدی ژی مزێ
ئاخفتنا وان بوو... ده‌مێ هنده‌کان پرسیارا مه کری، کو ئه‌م کینه و خه‌لکێ کێرێینه...
(مه نه‌ڤیا بێینه نیاسین) من ژی گۆت: ئه‌ز ئێزیدی مه و ناڤێ من خدره، و هه‌ڤالێ
من فه‌له‌یه و ناڤێ وی شموئێله.
پیره‌ژنه‌‌ک
ل وێرێ بوو و ژ قولاچکێ را گۆت:
-
ئه‌یلا
کافران، ئه‌و چاوا ڤێک که‌فتینه... جه‌هنه‌مییان.
من ژی گۆتێ:
-
بۆچی کافرین؟
ئه‌م ژی خودان دینین، خودێ نیاسین، ئه‌م نه جه‌هنه‌مینه!!؟
-
نه‌خێر هوین
کافرن، به‌س ئیسلامه‌تی یا دروسته، هوین دێ چنه جه‌هنه‌مێ.
-
نها ته په‌سنا
جه‌هنه‌میه‌کی دکر، ته دگۆت که‌س ژ مه‌حموود ئێزیدی باشتر نه‌بوو.
-
سته‌غفرللا، تۆ
چاوا وه‌دبێژی، ئه‌گه‌ر به‌هه‌شت هه‌بیت یا بۆ مرۆڤێن وه‌کی وی هاتیه چێکرن. ئه‌و
کورده‌کێ پاقژ بوو.
هۆسا مه‌حموود ژ ئاستا بیروباوه‌ڕ و ڤیانێ
بلندتر بوو، ژ کێشان و پیڤانێن پێگیریێ و خزمه‌تکرنا ملله‌تی وێڤه‌تر بوو. سه‌ره‌ڕای
هندێ هه‌رده‌م لایه‌نگرێ هه‌ژار و به‌له‌نگازان بوو، و بڕێڤه ئه‌زێ ڤێ میناکا
زیندی کـه‌مه به‌لگه و ده‌لیل ژبۆ سه‌لماندنا ڤێ بۆچوونێ:
هه‌ڤاله‌کی ب ناڤێ (محەمەدێ عه‌بابه‌کر)ی خه‌لکێ
گوندێ یه‌کمالا به‌رواری بالا بوو، ل سالا ١٩٨٣ێ بۆ من ڤه‌گێڕا و دگۆت:
»پشتی داکه‌تنا ١٩٧٥ێ، ب هه‌یامه‌کی،
هه‌ر ڕۆژ ئه‌ز دچوومه ناڤ چه‌مێ سێڤا خوه مژویل بکه‌م... هه‌م بۆ شۆلی، هه‌م ده‌ستێن
من گۆڕی ببوون و ئێشه‌کا پیستی گڕتبوون و من شه‌رم دکر بچمه ناڤ خه‌لکی... ئێڤاریه‌کێ
کابرایه‌کی قه‌ستا ناڤ چه‌می کر و پشتی سلاڤ کرنێ، ڤیا بێته ده‌ستێ من، من ژی خوه
ڤه‌کێشا و گۆتێ:
-
تۆ بخێر هاتی،
ببۆره، ده‌ستێن من دپیسن، نه‌شێم بێمه ده‌ستێ ته، دترسم ڤێ ئێشێ ڤه‌گری.. ئان ژی
بێزێن ته ڤه‌بن...
»ئه‌و
ب گه‌رمی هاته ده‌ستێ من و گۆت«:
-
ماده‌‌م تۆ جهـێ
باوه‌ڕیا مه‌یی، و هه‌ڤالێن ڕێکخستنێ،
ئه‌ز هنارتیمه نک ته، یه‌عنی تۆ یێ ئه‌مینی، ب کوردی دبێژنێ (ده‌ست پاقژ).
ئه‌وێن خیانه‌ت و داڤدۆزیێ دکه‌ن نه‌دئه‌مینن و دبێژنێ (ده‌ست پیس). ته زانی ده‌ستپاقژی
و ده‌ستپیسی یه‌عنی چی؟..
^
^ ^
داڤێن
هه‌ڤالینیێ:
بیروباوه‌رێن من دگه‌ل ڤی قاره‌مانی - ب دان
و ستاندنێن هزرڤانی و هه‌ڤالینیێ ڤه - نێزیکی دوو سالان بوون، به‌رده‌وام مه
دیدار هه‌بوون، ژ داڤێن وان هه‌ڤبه‌ندییان من گه‌له‌ک ته‌ڤن ڕستن...
ڕۆژه‌کێ من پرسیارا وی کر:
-
تۆ چ کتێبان
دخوینی؟
-
من وه‌خت نیه،
هند دکارم ئه‌ده‌بیاتێن شۆڕه‌شێ بخوینم و به‌س.
-
ئه‌ڤه تشته‌کێ
خرابه، چونکه ملله‌تێ مه یێ پێشڤه‌دچیت، و هوین ئورگانا بزاڤا وی نه، دێ چه‌وا ده‌و‌رێ
خۆ بینن، پێشه‌ڕه‌ڤیا وان که‌ن؟
-
ئه‌گه‌ر هه‌ر
یه‌ک ژ مه دگه‌ل دۆزا خوه دلسۆژ و ڕاستگۆ بیت، چارێکییا زانینا خوه تطبیق بکه‌ت،
تشته‌کێ مه‌زنه، وه‌ختێ، من وه‌کو وه ده‌لێڤێن خویندن و ڤه‌کۆلینێ نه‌بن. ئه‌ز
نه‌یێ په‌شیمانم، چونکه خزمه‌تا ڤێ دۆزێ، ل نک من، و مرن د ڕێیا وێ دا تشته‌کێ ژ
هه‌میان فه‌رتره.
-
ماد‌م هوین ل
سه‌ر ئەڤێ ڕه‌ئیێ نه، ئه‌م دروستین، ئەگه‌ر هەوه ب سه‌مبۆلا پێشمه‌رگایه‌تیێ دانێین.
هه‌ر تشته‌کی ئه‌م دزانین هه‌ر جار پێکڤه دێ مناقشه کـه‌ین... و مه بهه‌ڤڕا ڤه‌کۆلین
و دویڤچوونێن خوه هه‌بن... تۆ چ دبێژی؟
-
باشه، گه‌له‌ک
باشه... ئه‌گه‌ر ده‌هـ جهێن هۆسا په‌یدا بکه‌م، دێ یێ پشتڕاست بم، کو ئه‌ز ژی دگه‌ل
تویژا پێشه‌نگا ملله‌تێ خوه دچم.
هه‌ر ژ وی ڕۆژێ ڤه، سوحبه‌تێن مه یێن ڕه‌وشه‌نبیری
و هزرڤانی ده‌ستپێکرن... و خوه‌شترین ده‌لیڤه ئه‌و بوون، ده‌ما هنده‌ک جاران نیڤشکێن
هه‌ڤپه‌یڤینێن مه دبوونه کـه‌ر‌سەتەیێن سمینار و بابه‌تێن كۆڕانگه‌هان و خه‌لکی
ده‌ڤ بۆ ده‌ڤی ڤه‌دگێڕان، من هه‌ست دکر کو زه‌حمه‌تا هه‌ژارێن وه‌کو مه ژی یا
دبیته ئالفێ شۆڕه‌شێ.
ژبلی کو هه‌موو تشـتێن من دخوەند و دنڤیسی و
نیڤشکێ وان، ژ مامۆستای ڕا ڤه‌دگێرا... لێ وی ژی گه‌له‌ک ئه‌زموون و سه‌رپێهاتی په‌یدا
کربوون و من پوختەیا ئاخفتن و ده‌ڕبرینێن وی تۆماردکرن.
گۆتنێن
پێشمه‌رگەی، نەخشێن سەردلانه:
سه‌ره‌ڕای کو مه‌حموود سمبۆله‌کا زیندی مایه
د ناڤ دیروکا خه‌باتا گه‌لێ مه دا... ئاخڤتنێن وی ژی هه‌تا نها تام و کاروه‌ریا خوه
هه‌یه، وه‌کو نه‌خشێن زێڕین مه ل سه‌ر دلێ خۆ نڤیسینه.
ل ڤێره وه‌کو مکوهارتن (اعتراف) و به‌لگه
دبێژم، کو ئه‌ز گه‌هشتیمه خزمه‌تا گه‌له‌ک پێشمه‌رگه‌یان - ژ هه‌موو پله‌یێن به‌رپرسیاریه‌تیێ
- لێ به‌لێ ئه‌ڤ ڕه‌وش و سه‌خله‌ته و ب ئەڤێ هێز و ڕاده‌یێ من ل نک کـه‌سێ دی نه‌دیتییه.
ژبۆ نموونه، ئه‌مێ هنده‌ک ئاخڤتنێن وی یێن
تایبه‌ت (کو بیروڕا و پاچڤه‌کرنا کریارێن وی بووینه د قادا خه‌بات و تێکۆشینێ دا)
دێ کـه‌ینه بـه‌لگه و ده‌لیل ل سه‌ر مێرانی و دلسۆژی و نه‌فس بچووکی و کورد پـه‌روه‌رییا
وی:
١-
ئه‌ڤ
ڕه‌شپۆشیا هۆین دبینن، نه ڕه‌نگێ وه‌لاتێ منه، بـه‌لکـو، پـه‌ردەیە‌کـا ڕه‌شه
دژمنان ب سه‌ردا ڕاکێشای... دێ لاوینۆ، زه‌ندان هه‌لده‌ن و وێ بـه‌ڕکـا ڕه‌ش هلینن.
دا ببینن چ بـهارەکـا کـه‌سک و سۆر یا د بن دا مای.
***
٢- ژ مێژە
یـه، دژمنی دایه دلێ خۆه من بکوژن، ب چ ڕێیا هه‌ی. لێ ئەگـه‌ر بزانن کوردان چه‌ند
مه‌حموود هه‌نه، کـوشتنا من بـۆ وان نابیتـه مه‌ره‌مه‌کـا هنده دلخوه‌ش.
***
٣- بـاوه‌ر
ناکـه‌م کـه‌س ژ کوردان ئازا و بـلیمـه‌تتـر هه‌بیت، ئەگـه‌ر ڕێیا ڕاست و دروست
بگریت. دیسان بـاوه‌ڕناکـه‌م کـه‌س ژ ئەوان بێخێر و چڤێلتر هه‌بیت، ئەگـه‌ر ڕێیه‌کـا
نه‌راست گرت.
***
٤- حـورمه‌ت
و ڕێزگرتنا مامۆستا و ده‌رسدارێن زارۆکێن مه ژ هه‌موو پیرۆزییان مه‌زنتره. له‌وما
هه‌ردەم جهێ وان، دوو چاڤێن منن. چما هنده‌ک بێ دلۆڤانی خرابییان تێدا دکـه‌ن؟(١)
***
٥- ناخوازم
و ب تشته‌کی نێزیک نابینم، دوسبـه کورد ڕزگار ببیت، لێ دخوازم ئیرۆ هزرێن گه‌نی و
پاشڤه‌ڕوو د ناڤ مه دا نه‌مینن.
***
٦- بـاوه‌رناکـه‌م،
دژمن ژ ڤێ تڤه‌نگا د ده‌ستێ من دا بترسیت. ده‌مێ دهێت و ئه‌ردی دکـۆلیت و تانک و زریپۆشێن
خوه دئێخته د سه‌نگه‌رێن موکـم دا!! ئه‌ڤـه پـرسیارەکـه و یا فـه‌ره ملله‌ت
وه‌سا بـهێتـه پـه‌روه‌رده‌کـرن، کـو بـزانیت به‌رسڤـا ئەڤێ ڕه‌فتارێ، دێ چـاوا
هێتـه‌دان.
***
٧- مـه
نه‌ڤێت کـه‌س پـه‌سنا مـه کوردان ب مێرانی و شـه‌رکـه‌رێن چـاک بـکـه‌ت، چونکـه
هه‌رده‌م ئه‌م شـانازیێ ب هونـه‌ر و ئـه‌ده‌بـا خوه دکـه‌ین.
***
٨- دۆستێن
مـه ئـه‌ون یێن حـه‌ز ل یه‌کـه‌تی و هه‌ڤگرتنا مـه دکـه‌ن، بـاوه‌ڕناکـه‌م ئـه‌و
پـه‌یدا بـوونه، چونکـه هه‌تـا یه‌کـه‌تیا سۆڤیێتی ژی کـوردێن خوه بـژاندینـه،
و یێن ئێزیدی و بـوسلمان ژ هه‌ڤدوو جودا کـرینـه..!!
***
٩- حـوکمـه‌تـا
عیراقێ ده‌ڤـه‌را سنۆری چۆل کـریـه، هه‌تـا خـیچه‌کـا ئـه‌منی ژ خوه را دروست
بـکـه‌ت، لێ نـزانیت ئـه‌و خـیچ تـه‌نـا نابـیت، بـه‌لکـو دێ پـتر کـه‌لیت و ئـاریێتـن
و بـیتـه قـادا خـه‌بـاتـه‌کـا مـه‌زن.. ڤێجا
پرسگرێك، خه‌لكێ گوندێن وێ ده‌ڤه‌رێ یه!!..
دێ چ لێ کـه‌تن؟؟
کۆ ڤه بـه‌تن؟
حمحما گرانا خه‌باتێ، ل ناڤ وان ئوردوگایێن ب
خورتی چێدکه‌تن، دێ په‌یدا بیت. ئه‌ڤه خاله‌کا دی یا گرنگه د ناڤ فه‌رهه‌نگا
شۆڕه‌شا مه دا زێده دبیت. یا فه‌ره سه‌رێ داڤا وێ خالێ د ده‌ستێ مه دا بیت و
هه‌ر ده‌م وێ داڤێ ل گور بـه‌رژه‌وه‌ندییا شۆڕه‌شێ بـ‌هه‌لچنین.
***
١٠- ئه‌ڤان
ڕۆژان، وه‌سا تێ زانین، کو حکومه‌تا عیراقێ هزرێ ل ئاڤاکرنا دیواره‌کێ سنۆری وه‌کـو
شویرها چینێ دکه‌تن، داكـو نه‌هێلیت هێزێن پێشمه‌رگه‌ی ل ده‌رڤه‌ی نه‌خاسمه ژ
تركیا بهێنه هندور.. هه‌تا ئه‌گه‌ر ئه‌ڤه مه‌زنكرنه‌كـا راده‌بده‌ر بیت ژی، لێ
کاره‌کێ هۆسا یێ ل بـه‌ر هزره، کـو تێلبـه‌ندییەکـا کـه‌هره‌بکـری، ئان زه‌ڤیێن
مینڕێژکـری دروست بکه‌ت. هه‌ر چه‌وا بیت كه‌نیا مرۆڤی ب ڕه‌فتارا داگیرکـه‌ر و
زۆرداران تێ... بۆ نزانن كـو هه‌مـوو کورد د حاله‌تێن پێدڤیێ دا پێشمه‌رگه‌نه و هه‌مـوو
كه‌ڤر و لات و زنارێن وه‌لاتێ مه سه‌نگه‌رن؟...
***
١١- ئه‌ڤ
ئاغا و بـه‌گ و میرێن... ب فیتیه‌کێ دبنه نیشتمانپه‌روه‌ر و ژبۆ مسته‌کـا دراڤان
دبنه خزمه‌تکـار و دارده‌ستێن دژمنان. يا فه‌ره یه‌كـه‌م جار ملله‌ت وان هه‌ر دو
وه‌ریسێن ئه‌و یاریان ل سه‌ر دكه‌ن ببڕیت.. داکـو چو جاران ب داڤدۆزی
نه‌هێنه حسێبـا خه‌بـاتكـاران، ئان ژی هنـده‌ک جاران بهێنه ناڤداركـرن وه‌كـو
یاريكـه‌رێن سیاسی. ده‌بیت هه‌مـوو هێز، هه‌مـوو قودره‌ت د بـه‌رهه‌ڤ بن ژبو بڕینا
ڤان وه‌ریسان. هه‌تا هه‌رده‌م ئه‌و بـێبـه‌خت و خوه‌فرۆش ڕسواکـری بن، و ئه‌گه‌ر ژ
نشكـه‌کێڤه ناڤێ وان هات، ب كـورت و كـرمانج، پـیروجانێن کـوردان بـبێژنـه وان «ڕووڕه‌ش
و سه‌د جارا ڕووره‌ش«.
***
١٢- ڕۆژه‌کێ
کـه‌نکـه‌نه‌کێ كـوردان، ئه‌ز ڤاڕێ كـرم و گۆته من: ده‌بیت ئه‌م زۆرزان و شاره‌زا
بـین، هه‌تا بکـارین دژمنی بـخاپینین و دربێن گران لێ بده‌ین. ڤێجا ئه‌گه‌ر تۆ دوو
پێشمه‌رگـەیان دانێیه بـه‌رده‌ستێ من. ئه‌ز د داڤه‌كـا نه‌خشكـری دا، دێ ئەوان ته‌سلیمی
حکومه‌تێ کـه‌م، داکـو بـاوه‌ڕییا وێ مسۆگـه‌ر کـه‌م. ئینشاڵلا ده‌سكـه‌فتی یێن مه‌زن
بۆ شۆڕه‌شێ دێ بجهـ ئینین.
من
ژی گۆتێ: مـا ئه‌م پـێلاڤێ پێشمه‌رگـهیە‌کی ب سه‌رێ سه‌دێن وه‌كـو ته دگۆڕین... د ناڤبـه‌را
برۆ و چاڤان دا، زڤڕییه‌ڤه سه‌رشۆر و کـه‌سێ ژ خوه خرابتـ‌ر نه‌دیتی.
***
١٣- گه‌لـه‌ک
جاران، جاش و خوه‌فرۆش وه‌سا هزر دکه‌ن، کـو ده‌مێ دهێنه شه‌ڕێ پێشمه‌رگـه‌ی...
نێچیره‌کـه دێ کـه‌ن و زڤڕنه‌ڤه خه‌لاتێ خوه وه‌رگرن. لێ ئه‌ڤه چو جاران ب ده‌ستڤه
نه‌هاتییه، و ب هیمه‌تا زه‌ندێن خه‌باتكـاران چو جاران ئه‌ڤ کـارێ وان ڕاست نایێ،
بـه‌لکـو هه‌ر جاره‌کـا ل دویڤ بـێهنـا کـه‌بـابـان دهێن ب ـ‌سـه‌ر داخکـرنـا کـه‌ران
هه‌لدبن.
***
١٤- پـارتیزانۆ،
دژمنی گێژکـه، نه‌هێلـه بـه‌ڕپێن خوه بـبینیت. کـه‌یس و فـه‌رسه‌تـان ژ ده‌ست خوه
نه‌ده، شه‌ڤ و ڕۆژ ل دۆر بـزڤڕه، ل کـێرێ جهێ دربی خوه‌ش بـوو، بێ یه‌ک و دوو بـوه‌شینـه.
و هه‌ر ده‌م ب خـیچ و ته‌کـتیکێن موکـم بـه‌ڕکێ ژ بـن پـێیان بـکشینـه.
***
١٥- بـۆ
جـارا پـێشین، کـو چوومـه کـوردستانـا بـاکـوور، من وه‌سا هه‌ست دکـر کـو
کـوردینی یا خوه دبـه‌رده‌‌تـه ناڤ ده‌مـارێن لـه‌شێ من. و تـه‌زین ب سه‌ر گیانێ
من دا دهـاتن... یێ گـه‌هشتیـه وێ ڕاده‌یێ دزانـیت چـه‌وا مرۆڤ هنگی دبـیتـه پـه‌لـه‌کـا
ئاگـری و دژمن ل پـێش چاڤـان دبـیتـه ڕویڤیه‌کێ گوڕی... ئه‌ز د ناڤ هـزران دا کـویر
و دویر دچووم، لێ هه‌ڤالـه‌کی ڕووخوه‌شێ وێ ده‌رێ، ئه‌ز کـێشامـه ناڤ سوحبـه‌تـا
خوه و گۆت:
ئه‌ڤـه کـاروبـارێ مـه درست بـوو، حـه‌ز
دکـه‌ین خـزمـه‌تـه‌کـا هه‌ڤالینیێ ژ تـه‌را بـکـین، بـخوازه تـه چ دڤێ؟
حـه‌ز دکـه‌م بـچـمـه تـه‌وافـا گورێن مـه‌م
و زینـا.. هـه‌لبـه‌ت ئـه‌گـه‌ر د شـیان دا بـیت. ب سـاناهی، هه‌ڤالان ئـه‌ز گـه‌هـاندمـه
وێرێ، و ب مـاچـه‌کـا ئه‌ردێ ل بـه‌ر پـێن هـه‌ردوو
عاشـقـان، هـیڤیـیه‌ک ژ بـاغێ ئۆمـێدێن من گـه‌ش بـوو.
***
١٦- هه‌ڕده‌م
چـاڤێ مـه یێ ل ده‌ستێ خه‌لکێ، کـو کـی ل ڤێره و ل وێرا هه‌نێ دێ پـالپـشتییا مـه
کـه‌ت، ئان ژی یـارمـه‌تیـیه‌کێ بـۆ مـه هـنـێریت... چـمـا ئـه‌م ژی خـه‌بـاتـا خوه
ل سـه‌ر وان شـه‌نگـستـان دانـانین و پـێشڤـه بـبـەین، کـو ئـاڕمـانجێن مـه یێن
ژ هـه‌مـوویـان نێزیکتـر ئـه‌و بـن: ئـه‌م ژی چـه‌وا و چـه‌نـد دێ کـارین
پـالپـشتییا ڕه‌وایه‌تـییا مـافێن هـه‌ر مرۆڤـه‌کی کـه‌ین، کـو پـێویستی ب هـه‌ڤبـه‌نـدی
و ئـالـیکـاڕیان هـه‌یە، کـی بـیت و ل کـۆ ده‌رێ بـیت.
***
١٧- شـه‌ڕڤـان
چـه‌نـدێ ئـازا و هـۆشـیـار بـیت، ل ده‌لـیڤێن بـێهنڤـه‌دانێ خـالێن لاواز ل جـه‌م
پـه‌یدا دبـن، لـه‌ومـا تنێ د ئەوان وه‌خـتـان دا هـێدی - هـێدی ترس دخشیته ناڤ
دلێ من..
***
١٨- یه‌ک
ژ شه‌نگستێن هه‌ره گرنگێن پارتیزانیێ، شاره‌زاییا جوگرافیا ده‌ڤه‌رێ یه، ب هه‌موو
کـه‌ڤر و شکـه‌فت و نهال و داروبار و نـیـشـانـێن زل و ڕێ و ڕێبـار و گـونـد و سه‌روکانیێن
ئاڤێ... هتد. و شیان و قودره‌تا
خوه گونجاندن و ڕێبـه‌ریێ و خوه‌ونداکرن و ڤه‌شارتنێ ژی تشته‌کێ فه‌ر و ته‌ڤاڤکـه‌رێ
وێ شه‌نگستێ یه، دگه‌ل هندێ ژی پێویسته هه‌میشه پارتیزان هندێ ڕه‌شبین ژی نه‌بیت
کـو ئـیللا ئه‌و پێنج مێترێن ئه‌و تێدا، دێ بـیتـه قـادا شـه‌ڕی، ئان ژی ئه‌و ده‌هـ
مێـتـرێن لێ، دێ هلـیکوپته‌ره‌کـا
دژمنی ل سه‌ر نیشیێت.
***
١٩- مـاکـا
گوناهان «تـه‌عـریبکـرنـه»، زۆر کـه‌یفخوه‌ش دبم ده‌مـا کـو ژبـه‌ر دربێن پێشمه‌رگـه‌ی
ئه‌ڤ داره دله‌قیێت ڕه‌هێن وێ د ئه‌ردێ مه دا ناچنه خوارێ.. زۆر دلگیـرم ژی - ئه‌رێ
ناره‌حه‌تم ژی- چونکه ئاگەهدارم کـو ئه‌و خه‌لکێ عه‌ره‌ب ژی یێ ب خورتی ئینایه
سه‌ر ئه‌ردێ مه نه‌شێن ب ته‌ناهی د مالێن خوه دا بنڤن.
***
٢٠- مه
پێ خوه‌شه، وه‌کـو پێشمه‌رگـه، ب ڕۆژا ڕزگاریا وه‌لاتێ خوه را گـه‌هابـاینه، دا
مـه پاداشتا خه‌باتا نهێنییا خێرخواز و خوراگرێن ملله‌تێ خوه داباڤه، قه‌نجییا
هاوکارێن خوه ئه‌داکـرباڤه.. هه‌ر چه‌نده ئه‌و خه‌بات ناهێته هه‌ڤسه‌نگ کـرن ب
زێر و دراڤان. ده‌بیت واقعی بین، و نه‌گهوشین ئه‌گه‌ر هزر بکـه‌ین: کـو نه‌دویره
ئه‌و خه‌بات بـهێتـه ژبیرکـرن، هه‌تا هندێ ژی کـو کـه‌س نه‌بیت بێژیتـه زارۆیێن
مه ژی مه‌رحه‌بـا.
***
په‌یڤا
دویماهیی:
مرۆڤێ ئازا و زانا و پڕ بزاڤ، هه‌ر ڕۆژه‌کێ
دێ گـه‌هتـه کـوپیتکـا ناڤداریێ و مه‌زناتـیێ. لێ به‌لێ گه‌لـه‌ک جاران وه‌سا ڕویدایه.
کـو ئه‌و مرۆڤ ژ کوپیتکـان جاره‌کـا دی بـه‌ره‌ڤ نشیڤ هاتینـه ڤه خوارێ... له‌وما
هه‌ڤال و هه‌ڤگرێن وی دێ داخدار و په‌شێمان بن، کـو ئه‌گه‌ر ئه‌و هێژا ل کوپیتکـا
مه‌زناتیێ چوو بـا سه‌رهه‌قییا خوه، دا گه‌لـه‌ک باشتر بیت و هه‌تا هه‌تا نه‌مر
مینیت.
من
ئه‌ڤ هزره دکـرن، چاخێ خـه‌بـه‌رێ شه‌هیدبوونا مه‌حموود ئێزیدی گـه‌هشتییـه من.
خه‌مگین بووم و هه‌ڕشیم، چونکه گه‌لێ مه قاره‌مانه‌ک ونداکر، کـه‌یف خوه‌شبووم
چونکه فـێهرسه‌ک ل کوپیتکـا ناڤداریێ و هێژاتیێ شه‌هید بوو، ئه‌وێ خه‌مل و ته‌داره‌ک
و تاجێ سه‌رفرازیێ ژی ڕامان و ناڤه‌ک نه‌مر ل دوی خوه هێلا(٢).
(١) پشتی ئەزموونا
خوەندنگەهێن شۆڕەشێ بۆ سالا خوەندنێ (٨٧-١٩٨٨) ب سەرکەفتی ب داوی هاتی، مە
ئامادەکاری یێن خوە بۆ سالا خوەندنا (٨٨- ١٩٨٩)ێ کرن. مە ڕووپێڤا ئەوان گوندێن
مەرجێن ڤەکرنا خوەندنگەهان تێدا هەنە ل بەر دەست بوو. پرۆگرامێن خوەندنێ بۆ پۆلا
یەکێ و دوویێ ئامادەکربوون. مامۆستایێن نوی بۆ پۆلا دوویێ هاتبوونە دەستنیشانکرن.
بەرنامەیێ خولا شیاندنا ئەوان ژی ب کرداری و تیۆری هاتبوو بەرهەڤکرن. ئەڤ گۆتنا
مەحموودی (حـورمه‌ت و ڕێزگرتنا مامۆستا و ده‌رسدارێن زارۆکێن مه ژ هه‌موو پیرۆزییان
مه‌زنتره) مە ژبۆ دروشما خولێ دانابوو. ناڤێ خولێ ژی هەر ب ناڤێ وی بوو (خولا
مەحموود ئێزیدی). جهێ وێ ژی هاتبوو سەغبێرکرن ل پاناڤەکا ڤەدەر ل ڕەخ ڕویبارێ
مارکی ل دەڤەرا گولان.
(٢) ئەڤ بابەتە د گۆڤارا
(مەتین، خولا سێیێ، هەژمار ٦٤ گولانا ١٩٩٧، ل ل ٤- ٢٠)دا بەلاڤ ببوو.
Post a Comment
بۆچوونا خۆ بنڤیسه