دکتۆر ئەحمەد
قەرەنی بۆ مەتین:
د ناڤ شۆڕەشێ دا ئازادییەكا ڕەها هەبوو و دەلیڤێن
كارێ نڤیسینێ ژی د بێ سنۆر بوون.
دیدار: ئیسماعیل بادی
پ1/ ئەحمەد قەرەنی وەكو نڤیسەر، چەوا خۆ بۆ
خواندەڤانێن گۆڤارا (مەتین) ددەتە نیاسین؟
ب1: نڤیسەرەكێ سەربخوە و دوور ژ هەر ئیدیۆلۆژییەكا
باوەڕداری مە، تنێ ب دۆزا ڕەوا یا مرۆڤایەتیێ ڤە پابەندم. هەموو شیانێن خوە یێن
نڤیسینێ ژی د خزمەتا ئەوێ ئارمانجێ دا تەرخان دكەم.
پ2/ د ناڤ ژانڕێن ئەدەبی دا ژ ڤەكولین و شعر و
چیرۆك و ڕۆمان و... هتد، پتر كەسایەتییا خۆ د چ ژانڕ را
دبینی؟
ب2: هەموو ژانرێن ئەدەبی د پێكهاتەیێن خوە دا
هەڤپشكن، لێ پێش و پاشی و چەندێتییا ڕەگەزێن ئەوێ پێكهاتەیێ جۆرێ ژانرا ئەدەبی
دەستنیشان دكەن. ئەڤە ژی پرۆسەیەكا (خود)ییە و دەربڕینێ ژ دەروونا نڤیسەری دكەت و
پشت ب پاشخانا وی یا مەعریفی دبەستیت. ئەزموونا من یا ئەڤان چل و نەه سالان ژی، ب
شێنەیی د بەر چەندین ژانرێن ئەدەبی ڕا بۆرییە. ب گشتی دكارم د ئەڤان چار ویستگەهێن
نڤیسینێ دا كورت بكەمەڤە:
- حەزكرنا من بۆ ئەدەبێ
كوردی، دزڤڕیتەڤە بۆ بهیستنا شعرێن مەلایێ جزیری، دەما د مەولوودان دا ب سەلیقە
دهاتنە خوەندن. ئەو پەیڤێن نازك و مۆسیقایا سەلیقەدار قەوی ب گوهێ من خوەش دهاتن
و د یەكەمین هەولێن خوە یێن نڤیسینێ ژی دا، من بزاڤا زارڤەكرنا وی دكر. ل سەر
ئەوێ ڕێبازێ بەرهەمێ خوە یێ نەخرینی ئامادەكربوو. ئەو ئەزموونا سەرەتایی
پێویستی ب ڕێپێشاندەرەكێ هەلسەنگێنەر بوو. ل هەیڤا كانوینا یەكێ یا سالا 1976ێ پێشانی بەهەشتی (سادق بەهائەدین ئامێدی)ی دا.
پشتی پێداچوونەڤەیێ چەند پرسیار نڤیسیبوون ژبۆ كو بەرسڤا وان ب نڤیسكی بدەمەڤە و
گۆتی: نها ئەز مژویلی چاپكرنا دیوانا مەلایێ جزیری مە، لێ پشتی دەرچوونا وێ، من
پرۆژەیەك د بەردەست دا هەیە، كو بەرهەمێن ئەو شاعرێن سەر ڕێچكا مەلێ شعرێ
دڤەهینن دكتێبەكێ دا چاپ بكەم. دلخوەشبووم كو بۆچوونا مامۆستای كارێ من كری
سەرڕاستدكەت. د ئەڤێ ویستگەهێ دا، من سێ كۆمەلە شعر چاپكرن: (جۆگەك ژ ڕویبارێ
ئەڤینیا من ـ 1978، مان ـ 1983، تولیتا ـ 1986)ێ.
- د ناڤەڕاستا سالێن
هەشتێیان دا، ب یەكجاری كەفتمە ژێر باندۆرا مەم و زینا ئەحمەدی خانی دا و بەرەڤ
شعرا داستانی و شانۆیی چووم: یەكەم بەرهەم (مە ژین لبەرە) بوو، كو ل سالا (1990)ێ
چاپبوو. ئەو داستان ژ پێنج پشكان پێكهاتییە و ناڤەڕۆكا وێ ب خوە ڤەژاندنا چیرۆكا
خەج و سیابەندی بوویە، لێ دەما د نێڤ گێلەشۆكا ئاڕیشەیێن ژیانێ دا دەردكەڤن،
ناچنە چیایێ سیپانێ، بەلكو دبنە پێشمەرگە و خەباتا سەختا شۆڕەشگێڕیێ دەستپێ
دكەن... د ڕووپەلێ (3)ێدا وەك دیاریەكێ هاتییە پێشكێشكرن:
(بۆ
هەر كەسەكی ل گوپیتكا ئەڤنیێ دا دبیتە پێشمەرگە. بۆ هەر پێشمەرگەكێ ل گوپیتكا
خەباتی دا دبیتە ئەڤیندار).
دووەم
بەرهەم (شۆڕەشا ئەڤینێ ماكا ئەڤینییا شۆڕەشان) بوو. ئەو ب خوە د هەر (7) هەفت
پشكێن خوە دا: (فالكێن خاچا ئەڤینێ، ژان، ژ وانەیێن تیۆرا ئەڤینێ، چاڤستان،
تیشكدانەڤە، كاریكاتێرێن ڕۆژنامەیێن...، پارتیزانییا ئەڤینێ) قۆناغێن ئەوێ شۆڕەشا نەرم ڤەدگێڕیت و ب ئەڤی
شێوەیەی وەك دیاری بۆ خواندەڤانان هاتییە پێشكێشكرن:
ژ
خوینا سەر بەفرێ نەمەهای ..
ژ
پێلێن كێماسی بەر گەمیان
نەدانای ..
ژ
ماچێن قەبقەبوو نیشا مە و
كەوان دای..
ڕێچەپ
و سەربەستی،
من
شعرا پێ ڕێستی،
د
دل دا دیارینە بۆ كەسێ
تەناهی
حەباندی و ئەڤینی پەرستی ...
سێیەم
بەرهەم ژی شانۆنامەیا (لەمز) بوو، كو د گۆڤارا كاروان، خولی ڕاپەڕین، هەژمار (3
نیسانی 1993، ل88 ـ 90) دا بەلاڤبوویە.
- ژبلی هۆزانێ كو
هەموو جۆرێن وێ تاقیكربوونەڤە (لیریك، ئیپك، شانۆیی، دیداكتیك) ، من بیر و ڕایێن
خوە ل بارەی مێژوو و تیۆر و جوانناسیێ و ڕەخنەیا ئەدەبی ب پەخشانكی دنڤیسین و وەك
گۆتار و ڤەكۆلین د ڕۆژنامە و گۆڤاران دا بەلاڤدكرن. ئەڤێ ژی لایەنەكێ سەرەكی ژ
كار و بەرهەمێن من ڤەدگرتن. پشتی من د ڕۆژنامەگەریێ دا كاركری، چ وەك ڕاوێژكار
یان ئەندامێ دەستەیا نڤیسەران یان سەرنووسەر بابەتێن دویڤچوون و هەلسەنگاندن و
چاڤپێكەفتن بوونە كارێن من یێن سەرەكی، لێ پتر هەموویان من گرنگی ب ژانرێ گۆتارێ
ددا و ب هەردوو زمانێن كوردی و عەرەبی دنڤیسین. ئەو گۆشەیێن بەردەوام گۆتار تێدا
بەلاڤكرین، دوو ژ ئەوان وەك پرتووك ژی بەلاڤكرینەڤە. هەتا نها ئەو بەرهەمێن ئەدەبی چ وەك دەق یان
ڤەكۆلین و گهاندینە چاپێ (25) پرتووك ب زمانێ كوردی و(5) ب زمانی عەرەبی بووینە.
- د ژیانا خوە یا
نڤیسینێ دا، من هەست ب ڤالاتییەكا كویر دكر. ئەو ژی ئەڤە بوو كو: بۆچی مە
گۆتارەكا ڕەخنەییا كوردی نیە؟. د ناڤەرۆكا ئەڤێ پرسیارێ دا شۆڕبوومەڤە. من زانی،
كو ژ ئالیێ تیۆرا ئەدەبی ژی ڤە، كەموكوڕی هەنە. دەما ژ ئالیێ فەلسەفەیا مێژوویی
و هونەرێن جوانناسیێ ڤە، ئەو بابەت لێكداینەڤە. بۆ من دیاربوو، كو هێشتا بنگەهێن
ڕۆنانا زمانێ مە ژی ب درستی سەرڕاست نەبووینە. گەلەك جاران من ئەڤ پرسیارە ژ خوە
كرییە و نڤیساندییە و د نێڤ گەلەك ژانرێن ئەدەبی دا هەولا ڤەدیتنا بەرسڤێن وان
دایە. هەولا داویێ ژی هندەك ژ ئەوان بەرسڤان د پرتووكا (زمانێ ئەدەیی كوردی) دا
بەلاڤكرینە.
پ3/ ل سەردەمێ شۆڕەشا گولانێ، تو وەكو پێشمەرگەیەك
و د وارێ ئەدەبیاتێ دا شوینتبلێن تە د بەرچاڤ بوون، پترییا پەرتووكێن هاتینە
چاپكرن، پەیڤەكا تە تێدا هەبوویە، تو وێ قووناغێ چەوان د هەلسەنگینی؟
ب3: ب قۆناغەكا سەرەكییا ژیانا خوە یا ئەدەبی
دزانم، هەرچەندە من چو بەرپرسیارەتی یان ئەركەكێ بەرچاڤێ پێشمەرگایەتیێ
نەبوویە، لێ كار ژبۆ ڤێكئێخستن و ڕێكخستنا شیانێن ئەوان هەڤالێن بەهرەیێن نڤیسین
و داهێنانێ هەین ددا. ژبۆ ئەوێ مەبەستێ ژی بەرنامەیەكێ نڤیسكی دانابوو.
گەنگەشە ل سەر دهاتەكرن و ل نك نڤیسەڤانان ژی یێ پەسندبوو، كو هەژمارا وان نە یا
كێم بوو. دەقا ئەوی بەرنامەیی ژی د پرتووكا (شۆڕەشێن بێدەنگێن ئەدەبی و پەرەسەندنا
ئیدیۆلۆژیكا كوردی، ژ وەشانێن كۆمەلا نڤیسەرێن كورد، چاپخانەیا خەبات، ڕاژان
1989)دا بەلاڤكربوو. د ناڤ شۆڕەشێ دا ئازادییەكا ڕەها
هەبوو و دەلیڤێن كارێ نڤیسینێ ژی د بێ سنۆر بوون. من ژی هەموو شیانێن خوە
بۆ ئەڤی ئەركی تەرخان كربوون. دەما سەرپەرشتییا قوتابخانەیێن شۆڕەشێ دكر، مەودایێ
ئەڤێ خزمەتێ هێشتا فرەوانتر و دەستخوەشتر بوو ب تایبەتی د خولێن ڕاهینانا
مامۆستایان دا، هەروەسا دەمێ پێشكێشكرنا سیمینارێن هۆشیاركرنێ ل گوندان. ب
شێوەیەكێ گشتی قۆناغەكا سەرەتایی بوو، لێ هزر ڕەسەن و بنگەه مۆكم و ڕەهداقۆتایی
بوو.
پ4/ ئەحمەد قەرەنی مامۆستایەك، پێشمەرگەیەك، چ
وەكر كو پتر بخوینیت و ببیتە خودان باوەرنامەیێن بلند و نوكە خودانێ باشترین بەرهەمێن
ڤەكولینایە؟
ب4: دكارین تێگەها (پێشمەرگە)ی ب ئەڤی شێوەیەی كورت
بكەینەڤە، كو: ئەو مرۆڤە یێ هەبوون و هەیینا خوە بۆ ئارمانجەكێ بەخت دكەت. چەندی
ئەو ئارمانج مەترسی بیت دژی بەرژەوەندییا هندەكان، دێ نەیارێن وی ژی مشە و زۆر
بن. ئەو ژی ناچارە بەرگریێ ژ خوە بكەت. هەر بەرگرییەكێ ژی ئالاڤێن خوە هەنە،
ئالاڤێ بەرگرییا پێشمەرگەی ژی چەكە. ئەگەر ئەو پێشمەرگە مامۆستا بیت، ئەڤە قەلەم
ژی دكاریت بەشداریێ د ئەوێ بەرگریێ دا بكەت. ل ڤێرە دوو سەنگەر پەیدا دبن:
- سەنگەرێ چەكی كو شەڕە.
- سەنگەرێ قەلەمی كو ئەقلە.
هەڤسەنگی د نێڤبەرا هەردوو سەنگەران دا، ئەوێ
ئارمانجێ نێزیك و دەستخوەش دكەت. ئەگەر سەنگەرێ چەكی پێدڤی ب ڕاهینانا لەشكرییا
بەردەوام هەیە، ئەڤە سەنگەرێ قەلەمی پێدڤی ب خوەندنا دۆمدرێژ هەیە. من ب خوە كار
د سەنگەرێ دوویێ دا كریە، پابەندییا من ژی ژ باوەڕیێ دەستپێكریە و بەرەڤ
ئارمانجێ دچیت. د ئەڤێ ڕێبازا درێژ دا، هێشتا خوازیارێ فێربوونێ مە. تالی و
شرینیا ژیانێ گەلەك تشت نیشا من دان و ئەز بەشداری ئەزموونێن قورس كرم. مەبەستا
من ژ خوەندنا ئەكادیمی ژی، ڕێكخستن و سەرڕاستكرنا ئەوان ئەزموونان بوویە.
دەرئەنجامێن ئەوێ سەرڕاستكرنێ ژی وەكو بابەت و ڤەكۆلین پێشكێشی گەلێ خوە دكەم.
ئەو پێشكێشكرن ژی د بازنەیێ شیانێن كەسێتییا نڤیسەری دا نامینیت، بەلكو مژار و
دەقێن نڤیسكی پیڤەرێن بنگەهینن و كار ل سەر ئەوان دهێتەكرن، كو د چ ئاست دا نە و
چەوا هزردكەن و چ ڕێبازا زانستی پێڕەو دكەن. نها ژی ئەو دەقێن زانستخواز، ب تنێ،
تێرا گەهاندنا ئەوێ پەیامێ ناكەن. ئەزموونا نڤیسەری و دەقێن هەلبژارتی دوو
قوناغێن ڕێخوەشكەرن بۆ پرۆسەیا ڤەخوەندنێ. د قۆناغا سێیێ دا خوەندەڤان سەرپشكن،
كا چەوا ئەوێ پەیامێ وەردگرن. د ئەوێ ڕێڕەوا قۆناغبەندییا سێكۆچكەیا فرەوان دا،
جیهانەكا مەزنا تێكچێژرایی هەیە و ب ساناهی سەرەدەری د گەل دا ناهێتەكرن، ئەگەر د
نێڤ لێكدانەڤەیەكا ئەكادیمیی دا نەهێتە ئەنجامدان. من ب ئەرگێ خوە زانییە، كو
پەیسكێن ئەوێ خوەندنێ ببڕم و د ڤەڕێژا ئەوێ گەشتا درێژ دا، هەردەم خوە ب فێرخوازەكێ
پێگیرێ گوهدێر بدەمە ناسین، نەك مامۆستا.
پ5/ گەلەك جاران، تە گرنگی دایە بابەتێن دیرۆكی د
بیاڤێن جودا جودا دا، ئەڤ پرۆژەیە تە گەهاندییە چ قووناغ؟
ب5: ئەگەر ب شێوەیەكی گشتی بزاڤا كۆزانیارییا
مرۆڤایەتیێ لێكبدەینەڤە، ڕاستییەكا گومانبڕ دیار دبیت، كو یەكەم بزاڤا هۆشمەندی و
هزركرنا مرۆڤی ژ ئەدەبی دەستپێكرییە و دەما قۆناغا ئەدەبی ب سەرفرازی بڕی، یەكسەر
كەفتیە د قۆناغا فەلسەفەیێ دا و دەما فەلسەفە گەهی، زانست ب هەموو جۆرێن خوە ڤە
ژێ پەیدابووینە. د ئەڤێ گەشتا چەند هەزار سالی دا، دیرۆكا شارستانییەتا مرۆڤایەتیێ
پێكهاتییە. د یەكەم پێنگاڤا وێ دا و هەتا وێستگەها داویێ، ئەدەب ب هەموو ژانرێن
خوە ڤە هێڤێنێ زنجیربەندییا ئەوان قۆناغان بوویە. كارەكێ زەحمەتە و ئاسایی نییە،
بەلكو كێماسییە ژی ئەدیبەك خوە ژ ئەوێ دیرۆكێ ڤەدەربكەت.
ل دویڤ ئەڤێ بۆچوونا سلال، من خوەندنا دیرۆكێ ب
ئەركێ خوە یێ ئەدەبی زانییە. د نێڤ قۆناغێن ئەوێ خوەندنێ دا، گەلەك جاران
تێبێنی و پێشنیاز ل جەم من دروستبووینە. هندەك ژ ئەوان ـ ب فەر دیتییە ـ تۆمار بكەم و بەلاڤە ژی بكەم:
وەك دیرۆكا خوەندنا ئایینی ل مزگەفتان یان پەروەردەیێ ل قوتابخانەیێن فەرمی، یان
ڕۆژنامەگەرییا كوردی، یان ژی دیرۆكا میرنشینێن كوردان، یان بزاڤا شانۆیێ و ...
هتد. ژبلی ئەوان ڤەكۆلینان، من هەولدایە كو دەقێن ڕویدانێن دیرۆكا دێرین ژی ، كو ب
زارەكی ل جەم كوردان هاتینە پاراستن كۆم بكەم. هندەك ژ ئەوان بابەتێن كو ب ستران،
بەند، سەرپێهاتی، چیرۆك، داستان، بەیت... تۆماركربوون، د پرتووكا (چەوا كورد دیرۆكا خوە ڤەدگێڕن) دا
چاپ و بەلاڤكرینە.
د ئەڤان كار و خەباتێن بەردەوام دا، كو تایبەتن ب
دیرۆكا نڤیسكی و زارەكی ڤە و د هەمان دەم دا لایەنەكێ سەرەكینە ژ جڤاكناسی و
دەرووناسی و ئەنترۆپۆلۆژیا مللەتێ كورد. من مفا ژێ دیتییە و ب بنگەهەكێ سەرەكیێ
پاشخانا خوە یا كۆزانیاریی دادنێم، چونكە ئەڤان هەر سێ زانستان ڕاستەخوە هەڤبەندی
ب ڤەكۆلینێن ئەدەبی ڤە هەیە و ژێدەرێن باوەڕپێكرینە بۆ ئەوان هونەرێن سەرەدەری د
گەل ڕویدانان دا كری، لەوما ب پشكەكا سەرەكی ژ پاشخانا مەعریفی یا ئەدەبی دزانم.
ئەڤە ژی ئەوێ ڕامانێ نادەت، كو من كار د بسپۆرییا وردا زانستا دیرۆكی دا كرییە،
بەلكو ب ئەركەكێ خوە زانییە و باوەڕی ب ئەڤێ ڕاستیێ هەبوویە، كو دەبیت نڤیسەر ب
شێوەیەكێ ستوونی د زانستەكێ دا شۆڕ ببیتەڤە و ب شێوەیەكێ ئاسۆیی ژی هەموو
زانستێن دیكە یێن هەڤبەندی ب ئەوێ زانستێ ڤە هەیە، بكەتە پالپشت بۆ بسپۆرییا خوە
یا سەرەكی.
پ6/ د وارێ فولكلۆری دا، تو دەست ڤالا ژێ
نەدەركەفتی، ئەرێ ب دیتنا تە نوكە ئەم د چ قووناغ داینە و چ پێدڤییە بهێتە كرن؟
ب6: هەتا سەرەتایا سەدسالیا بیستێ ژی، ڕێژەیەكا
زۆر ژ ئەدەبیاتا كوردی زارەكی بوویە.
ڕێژەیەكا كێم نڤیسكی بوویە و ئەو ژی شعرا كلاسیك بوویە و خوینەرێن وێ ژی سنۆردار
بووینە. ل سەر ئەڤی بنەمایی، ئەدەبێ فۆلكلۆری خورتتر و بەربەلاڤتر بوو. ئەڤ
ئەدەبە ژی ژ ئالیێ جڤاكناسیێ ڤە دەولەمەندی بوو و ژ ئالیێ شارستانیێ ڤە كێماسی
و هەژاری بوو. د ئەڤان سەدسالێن بۆری دا، كورد ب خوە كەفت و دەست ب ئەدەبی نڤیسكی
كر، ب تایبەتی پشتی چاپخانە هاتیە كوردستانێ و بزاڤا ڕۆژنامەگەریێ خورت بووی.
گەلەك ژ نڤیسەرێن كورد پشكەك د ئەڤی ئەركێ نیشتمانی دا هەبوو، چ وەكو كۆمكرنا
فۆلكلۆری، یان ژی وەرگرتنا بابەتێن وی وەك ژێدەر و تێكهەلی بەرهەمێن خوە دكرن.
هێشتا زوی، من پشكەك د ئەڤێ خزمەتێ دا هەبوو.
سوود و مفا ژ ئەوان بابەتان وەردگرت و ببوونە بەشەك ژ ڕەوشەنبیرییا من یا كەسێتی.
ژبۆ ئەڤێ مەبەستێ من پلانا پرۆژەیەكی داڕێژت و ناڤلێنا (كانی). بەرگێ یەكێ ل
سالا (1984)ێ ل چاپخانەیا ئەسعەد ل بەغدا چاپبوو، كو كۆمەلە تێكستێن فۆلكلۆری
بوون و ژ سێ پشكان پێكدهات: گۆتنێن مەزنان، تێدەرخستنۆك (مامك)، مەتەلۆك. بەرگێ
دوویێ كۆمەلە بەیت و چیرۆك و سەرپێهاتیێن دیرۆكی بوون كو چەوا كورد دیرۆكا خوە ڤەدگێڕن؟
و ل سالا (1991)ێ ل چاپخانەیا خەبات ل ڕاژان چاپبوو. بەرگێ سێیێ دەلیڤە نەبوویە
كو چاپ بكەم، لێ زۆربەی بابەتێن وێ تاك تاكە د ڕۆژنامە و گۆڤاران دا بەلاڤكرینە.
ئەڤێ گەنجینەیا دەولەمەندا ئەدەبێ فۆلكلۆری و
دیویڤچوون و ڤەكۆلینا بابەتێن هەمە جۆرێن دیرۆكا تۆماركرییا كوردان و گەشت و
گەڕیانێن بەرفرەه ل زۆربەی دەڤەرێن كوردستانێ، ڕێخوەشكەربوون كو: خوەندنا خوە ب
شێوەیەكێ ئەكادیمی بكەم و ژ ئالیێ هزری ڤە قوولتر بیربكەمەڤە و ژ ئالیێ
ئەندێشەیێ ڤە ژی هەر سێ جۆرێن وێ: ئەندێشەیا سەرەتاییا زەلال، ئەندێشەیا ڕۆمانسی
و ئەندێشەیا مەعریفی تێكهەل بكەم و وەك بنەمایەكا موكم و ڕپنەكا ڕەسەن كار و
خەباتێن خوە یێن نڤیسینێ ل سەر ئاڤابكەم.
پ7/ (زمانێ ئەدەبی یێ كوردی)، بەرهەمێ تە یێ ب
هەردو شێوەزاران هاتییە نڤیسین، مەرەم پێ چ بوویە ب هەردو شێوەزاران، ئەرێ زمانێ
ئەدەبی یێ ئێكگرتی ب دیتنا تە دەستهەڵات بڕیارێ ل سەر چێكرنا وی ددەت یان ئەو بخۆ
دروست دبیت؟
ب7: زمان بوونەوەرەكێ زیندییە و د گۆڕانكارییەكا
بەردەوام دایە. د ئەوێ زیندیبوونا گشتی دا، زمانێ نەتەوەیی هەیە. د هەبوونا وی
ژی دا هەموو بەش و پێكهاتە تەواوكارێن یەكن. ئەوێ تەواوكاریێ ژی دوو لایەنێن
سەرەكی هەنە:
- لایەنێ یەكێ زمانێ
قسەپێكرنێ یە، كو هەموو دیالێكت و دەڤۆكان ڤەدگریت.
- لایەنێ دوویێ ژی
زمانێ نڤیسكی یە، كو زمانێ ئەدەبی و زمانێ فەرمی و زمانی زانستێ ڤەدگریت.
هەتا نها زمانێ نەتەوەیی ب هەموو پشكێن خوە ڤە
كێشە وئاڕیشەیێن وان زۆرن و ب شێوەیەكێ درست نەهاتینە چارەسەركرن. هوكارێن
سەرەكی ژی ئەڤەنە:
- گەلەك جاران د
چارەسەركرنا هەر بابەتەكێ پێوەندی ب پشكەكا زمانی ڤە هەی، وەكو پارچەیەكا دابڕایی
دهێتە لێكدانەڤە. ب ئەڤی شێوەیی ژی سەرەدەری د گەل زمانی دا وەك جەستەیەكێ مری
دهێتەكرن. ئەڤە جۆرە كارە بەروڤاژییا زمانێ كوردی یە، كو بوونەوەرەكێ زیندی یە و
هەموو پشكێن وی هەڤبەندییەكا ئورگانیكی ب هەڤڕا هەیە.
- پترییا جاران پشت ب
تیۆرێن زانستی ناهێتە بەستن، بەلكو بابەتێن ل سەر زمانی دهێنەكرن ل دویڤ پاشخانا
مەعریفییا لێكۆلەران دهێنە ئەنجامدان.
ئەوا پێوەندی ب زمانێ ئەدەبی ڤە هەیە، كو
پشكەكە ژ زمانێ نڤیسكی و ئەو ب خوە ژی سێ بەشێن وی هەنە: زمانێ ئەدەبیێ دێرین، زمانێ
ئەدەبیێ هەڤپشك، زمانێ ئەدەبیێ مودێرن. دەما هەر یەك ژ ئەڤان بەشانە بهێتە
شرۆڤەكرن و لێكدانەڤە، دەبیت پێوەندیێن ئەوی بەشی ـ ب كێمی ڤە ـ د گەل سیه و پێنج بەشێن دیكە دا ل بەرچاڤ بهێتە
وەرگرتن.
ل دویڤ ئەڤان بۆچوونێن سلال و ل بەرچاڤوەرگرتنا
پرەنسیپێن دەروونناسیێ و جڤاكناسیێ و ئەنترۆپۆلۆژیێ، د ئەوێ پرتووكا ناڤبری
دا، من زمانێ ئەدەبێ كوردی شرۆڤەكرییە، هەر
ژ قۆناغا وی یا زارەكی و هەتا گەهشتییە ئەدەبێ هەڤبەركری و نها پێگەهێ
خوە د ئەدەبێ جیهانی دا هەیە. ژبۆ هەر كێشەیەكا هەڤبەندی ب زمانێ ئەدەبێ كوردی
ڤە هەیە، پێشنیارێن چارەسەركرنا وان ئێخستییە بەردەستێن خوەندەڤانان و ئەو لایەنێن
پێوەندیدی ب ڤەكۆلینێن زمانی ڤە هەی([1]).
Post a Comment
بۆچوونا خۆ بنڤیسه